ჩვენი ენა, ქართული, ანუ რანი ვართ ჯოუ?

თუ ვიტყვი რომ ენა ამა თუ იმ ერის, ეთნოსის თუ საზოგადოების მენტალიტეტზე მეტყველებს და მასზე ბევრი რამის მოთხრობა შეუძლია, ალბათ არავის გაგაკვირვებთ. ამის მიუხედავად ქართულ ენაში არსებობს სიტყვები, ფრაზები, ან თუნდაც ანდაზები რომლებიც ბავშვობიდან მესმის და დღემდე საინტერესოდ მეჩვენება. ზოგიერთი მათგანი ხომ აუხსნელი ფენომენია. ამ თემაზე პოსტის დაწერას დიდი ხნის წინ ვფიქრობდი, სავარაუდოდ მაშინ მის დაწერაზე სხვა სიტყვებმა შთამაგონეს, ამ პოსტში წარმოდგენილი მაგალითები კი დღეს საღამოს სპონტანურად გახსენებულ სიტყვებს და ფრაზებს წარმოადგენენ. მოკლედ, ეს სია ასე გამოიყურება.

“გოიმი” – არსებითი სახელი, აქედანვე ნაწარმოებია ზედსართავი სახელი “გოიმური.” გეცოდინებათ, “გოიმი” ებრაული წარმოშობისაა და “არა ებრაელს ნიშნავს.” ამის მიუხედავად ქართული საზოგადოება ამ ტერმინს ისე ხშირად ხმარობს რომ  ყველაზე მორწმუნე რაბინსაც კი შეშურდებოდა. ქართულ ენაში ეს სიტყვა “იაფფასიანის,” “ცუდი ხარისხის მქონეს,” “უგემოვნოს”გამოსახატავად გამოიყენება. სიტყვამ საინტერესო ტრანსფორმაცია განიცადა. საინტერესოა ასევე ის რომ არსებობს ტენდენციები რომლის თანახმადაც სიტყვა “გოიმურის” ხშირი ხმარება ასევე გოიმობას აღნიშნავს. სიტყვის არსებობა ქართულ ენაში ისტორიულად საქართველოში ებრაელთა დიდ რაოდენობაზე უნდა მიუთითებდეს.

“ჭრელო პეპელა ნურც გაფრინდები ნურც მოფრინდები” – ხშირად ფრაზად გამოყენებული, სიმღერის ტექსტი, რომელიც ბავშვობიდანვე საგონებელში მაგდებდა და გაურკვევლობაში მტოვებდა. ერთის მხრივ გასაგებია ავტორის გონებამახვილური სარკაზმი, მაგრამ მეორეს მხრივ ამ საცოდავ პეპელას რას ერჩის, რატომ აგდებს ევკლიდესეურ პარადოქსში? ან იქნებ მისი ავტორი ნევროზის სინდრომის მქონე მოქალაქე იყო რომელიც გადაწყვეტილებას ვერ იღებდა ა ლა ჰამლეტი?

“იძლევა?” – სხვა ტრადიციულ მნიშვნელობებთან ერთად წარმოადგენს ქართველ მამრის კითხვას საპირპირო სქესის მიმართულებით, რომელიც ცდილობს საკუთარი შანსების შეფასებას შესაძლო სქესობრივი აქტის განხორციელების მხრივ, რომელიც ასეთს ვალდებულებას არ აკისრებს. არსებობს სახეშეცვლილი ფორმაც, “ქალიშვილია?” თუ ქალიშვილი არაა, ამას შეიძლება მოყვეს დამატებითი კომენტარი, რომელიც ასევე საინტერესო ფრაზეოლოგიას უნდა მივაკუთვნოთ: “შიოტჩიკი ხომ არ უყენია?” კითხვით ფორმასთან ერთად არსებობს მტკიცებითი “კი, იძლევა” და “არა, ქალიშვილია შე ჩემა.”

“გველსა ხვრელით ამოიყვანს ენა ტკბილად მოუბარი” – აფორიზმი ვეფხისტყაოსნიდან, რომელმაც როგორც ჩანს სადავო კითხვას “აზია ვართ თუ ევროპა” ჯერ კიდევ 8 საუკუნის წინ გასცა პასუხი, რამეთუ აღმოსავლეთი მაშინ ყოველ შემთხვევაში დიპლომატიას და ენას ბევრად უკეთ ხმარობდა ვიდრე დასავლეთი. ასევე უნდა მიუნიშნებდეს ქართული მენტალიტეტის არაერთგვაროვნებაზე, ვამბობთ ერთს, ვფიქრობთ მეორეს, ვაკეთებთ მესამეს, გვინდა მეოთხე. მე მაპატიეთ.

“მე რა, ზანგი ვარ?” – ეს ფრაზა სულ რამოდენიმე თვის წინ კვლავ აქტუალური საქართველოს პრეზიდენტმა გახადა, ოღონდ ამჯერად მას მრავალწლიანი გამოცდილებისგან განსხვავებით საზოგადოების გარკვეული ნაწილისგან (როგორც ჩანს “ევროპელები ვართ თუ აზიელები კვლავ აქტუალური რჩება)სხვაგვარი კომენტარი მოჰყვა. პრეზიდენტის ოპონენტებმა ის რასისტობაში დაადანაშაულეს, მომხრეებმა კიდევ ფრაზის პირვანდელი მნიშვნელობა მოიხმარეს და განაცხადეს რომ მას ეს ფრაზა პირვანდელი მნიშვნელობით უთქვამს. რაში მდგომარეობს პირვანდელი მნიშვნელობის ეტიმოლოგია ჩემთვის პირადად საიდუმლოა.  არსებობს სახეშცლილი ფორმაც: “მე რა, წითელი კოჭი ვარ?”

“ეკაიფე ჯო დასენს” – ფრაზა რომელიც “დამცინავს” მოუწოდებს გაჩერდეს და გონს მოეგოს, საზოგადოებისთვისაც და ალბათ აწ გარდაცვლილი ჯო დასენისთვის ამ ფრაზის ლოგიკა სამუდამო საიდუმლოთ დარჩება. არსებობს “ეკაიფე ჯო დასენის” და “ბერმუდის სამკუთხედის” მისტერია, არსებობს კიდევ სხვა მისტერიები, მაგრამ გაცილებით ნაკლები მნიშვნელობის ვიდრე ეს ორი.

“იარაღი” – თითქოს რა უნდა იყოს უცნაური ამ სიტყვაში, ჩვეულებრივი სიტყვაა რომელიც სხვა არაფერზე თუ არა იარაღზე მიუნიშნებს. არსებობს ცეცხლსასროლი, ცივი და სამუშაო იარაღი. თუმცა, სიტყვის ეტიმოლოგიას თუ ჩავეძიებით საინტერესო ფსიქოლოგიურ დეტალებს აღმოვაჩენთ. ლოგიკურია დავასკნათ რომ ეს სიტყვა ჩვენთან თურქული ენიდან შემოვიდა, ასევე ლოგიკურია დავასკვნათ რომ ის თურკ სელჩუკების შემოსევების დროს გახდა ქართული ლექსიკის ნაწილი. თუმცა, პრობლემა იმაში მდგომარეობს რომ ეს სიტყვა თურქულად ნიშნავს “ასოს” ანუ “პენისს.” სიტყვის ტრანსფორმაციის ლოგიკა აშკარად სახეზეა.

2 thoughts on “ჩვენი ენა, ქართული, ანუ რანი ვართ ჯოუ?

  1. Pingback: ჩვენი ენა, ქართული, ანუ რანი ვართ ჯოუ? ნაწილი II « ლობჟანიძის ბლოგი

  2. Pingback: ჩვენი ენა, ქართული, ანუ რანი ვართ ჯოუ? ნაწილი II « ლობჟანიძის ბლოგი აქცენტით

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s