ნომ ჩომსკი: სამართლიანი ომი? ძალიან საეჭვოა.

სტატია პირველად გამოქვეყნდა  2006 წლის 9 მაისს
თარგმანის ავტორი: დავით ლობჟანიძე

დღესდღეობით, აქტიური დაპრყობების ფონზე დისკუსია “სამართლიან ომზე” მკვლევარებს და თუნდაც პოლიტიკოსებს შორის კვლავ აქტუალურია.
თანამედროვე სამყაროს პირობებში ბერძენ ფილსოფოსს თუკიდიდეს კონცეპცია “ძლიერნი ღებულობენ იმას რაც შეუძლიათ და სუსტები ბუნებრივად იტანჯებიან” ხშირად გვახსენდება, რაც თავისთავად არა მხოლოდ უსამართლობაზე მიუნიშნებს, არამედ სიცოხლისათვის პირდაპირ საფრთხეს წარმოადგენს.
საკუთარ ნაშრომში სამართლიანი ომის შესახებ, მაიკლ ვალცერი ავღანეთის დაპყრობას აღწერს როგორც “სამართლიანი ომის ტრიუმფს,” და მას კოსოვოს გვერდზე აყენებს, რომელსაც ის ასევე”სამართლიან ომს” უწოდებს. სამწუხაროდ, ამ ორივე შემთხვევაში ავტორის არგუმენტაცია ეფუძნება ისეთ ვარაუდებს როგორიცაა “ჩემთვის სამართლიანი ჩანს” ან “მე მჯერა,” ან “ეჭვი მეპარება.
ანუ, ფაქტებს არ ექცევათ ყურადღება, ყველაზე მნიშვნელონებსაც კი. ავღანეთის დაბობმვისას, 2001 წლის ოქტომბერში პრეზიდენტ ბუშმა გააფრთხილა ავღანელები, რომ ეს პროცესი მანამ გაგრძელდებოდა სანამ ავღანელები არ გადასცემდნენ ა.შ.შ. – ს მიერ ეჭვმიტანილ ტერორისტებს.

სიტყვა “ეჭვმიტანილი” ძალიან ყურადსაგდებია ამ კონტექსტში.  დაბობმვიდან 8 თვის შემდეგ, ფედერალური ბიუროს ხელმძღვანელმა რობერტ ს. მიულერმა “ვაშინგტონ პოსტის” რედაქტორებს ამცნობა რომ ისტორიას არ ახსოვს მსგავსი ნადირობა პიროვნებებზე. “ჩვენ გვგონია რომ 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტის სულის ჩამდგემელები ავღანეთში იმყოფებოდნენ, ალ ქაიდას ლიდერებს შორის. თუმცა, ზოგიერთი მათგანი შესაძლებელია სადმე გერმანიაში შეკრებილიყო ან შეიძლება სადმე სხვაგან.”

ის რაც დანამდვილებით 2002 წლის ივნისში არავინ იცოდა შეუძლებელია ვინმეს უფრო ადრე, ოქტომბერში გადაჭრით სცნოდნოდა.  სამართლიანი იქნება აღინიშნოს რომ ეს შემთხვევები მიუნიშნებენ იმაზე რომ უნდა დაისვას კითხვა, “რამდენად შეიძლება ავღანეთის შემთხვევა ჩაითვალოს სამართლიან ომად?”

ვალცერის ვარაუდები უსახელო სუბიექტებისკენაა მიმართული, მაგალითად ის წინააღმდეგობას “პაციფისტებში” ხედავს. ის აცხადებს რომ “პაციფიზმი” ხანდახან “ცუდი არგუმენტია,” რადგანაც ის თვლის რომ ომი ხანდახან შეიძლება ლეგიტიმურად ჩაითვალოს. ჩვენ (მე) შეგვიძლია დავეთანხმოთ ვალცერს რომ ძალადობა ხანდახან ლეგიტიმურია, თუმცა სიტყვათაშეთანხმება “მე მგონია” ძალიან სუსტი არგუმენტია ისეთი საკითხების განხილვისას რომელსაც ეს ადამიანი გვთავაზობს.

“სამართლიანი ომით,” კონტრტერორიზმე ან სხვა რამეზე აპელირებით ა.შ.შ. თავს ითავისუფლებს იმ პრინციპებისგან რომელსაც სამყაროს წესრიგი ეფუძნება და რომლის ჩამოყალიბებაშიც თავის დროზე მთავარი როლი სწორედ რომ ა.შ.შ. – მ ითამაშა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ, ჩამოყალიბდა საერთაშორისო სამართლის ახალი მოდელი. საერთაშორისო კანონი ომის შესახებ შეგვიძლია გაეროს ქარტიაში, ჟენევის კონვენციებში და ასევე ნუირბერგის პრინციპებში მოვიძიოთ. ქარტიის მიერ გაწერილი ქმედებები შეიძლება მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნან სისრულეში მოყვანილი თუ ამაზე უსაფრთხოების საბჭო მისცემს ნებას, ან 51 მუხლის გათვალისწინებულ შემთხვევაში, რომელიც აგრესორისგან თავდაცვას გულისხმობს, იმ მომენტამდე სანამ კონფლიქტში უსაფრთხოების საბჭო ჩართვება.

2004 წელს, მაღალი რანგის წარმომადგენლები გაეროდან, მათ შორის ყოფილი მრჩეველი უსაფრთხოების საკითხებში, ბრენტ სკოვკროფტმა განაცხადა რომ 51 – ე მუხლი არანაირი გავრცობას ან აკრძალვას არ საჭიროებს. “სამყაროში პოტენციურად ბევრი საშიშროებაა, და იმ პირობებშჲ როდესაც გლობალურ პირობებში საჭიროა ინტერვენციისან თავდაცვა, 51-ე მუხლი სასიცოცხლოდ მნიშნელოვანია, იმ შემთხვევაში თუ დავუშვებთ გამონაკლისს ეს იმის მაუწყებელი იქნება რომ ჩვენ ვალდებულნი ვიქნებით სხვების შემთხვევაშიც ასე მოვიქცეთ.”

ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგიამ 2002 წელს, რაც ასევე მარტში გაინმეორდა, მისცა უფლება ა.შ.შ. – ს განეხორციელებინა ეგრეთწოდებული “პრევენციული” ომი. მარტივად რომ ვთქვათ, ეს იყო უბრალოდ აგრესიის განხორიცლების დაკონონება კონკრეტული სახელმწიფოსთვის.

ნიურბერგის ტრიბუნალს თუ გადავხედავთ, შევხვდებით სიტყვა “აგრესიას,” რომელიც განისაზღვრება როგორც “უზენაესი საერთაშორისო დანაშაული რომელიც ომის დანაშაულებებისგან მხოლოდ იმით განსხვავდება, რომ ის წარმოადგენს ბოროტებას და თესავს დაგროვილ ბოროტებას.”— მაგალითად, შეგვიძლია ერაყი მოვიყვანოთ, რომელიც  ა.შ.შ. და დიდი ბრიტანეთის დაპყრობის შემდგომ განადგურდა.

აგრესიის კონცეპცია მაქსიმალურად გასაგებად ჩამოაყალიბა ა.შ.შ. – ს სასამართლომ, კერძოდ რობერტ ჯეკსონმა რომელიც ნიურგებრგის პროცესის დროს ა.შ.შ. – ს მხიდან მბრალდებელს წარმოადგენდა. კონცეპცია დამტკიცდა გენერალური ასამბლეის რეზოლუციაშიც. “აგრესორი” -განაცხადა ჯექსონმა – “არის სახელმწიფო რომელიც ჩაიდენს ისეთ ქმედებას როგორიცაა სხვისი ტერიტორიის დაპყრობა მისი ჯარის მეშვეობით, ომის გამოუცხადებლობის პირობებში.”

ეს რა თქმა უნდა ერაყის დაპყრობასაც ეხება. ასევე შეგვიძლია გავიხსენოთ ჯექსონის სიტყვები ნიურბერგში: “თუ გარკვეული დარღვევა წარმოადგენს დანაშაულს, ის დანაშაულია მიუხედავად იმისა თუ ვინ ჩაიდენს მას, იქნება ეს ა.შ.შ. თუ გერმანია. ის პრინციპები რომლის მიხედვითაც ჩვენ დღეს ვასამართლებთ ბრალდებულებს იქცევა პრინციპებეთად რომლის მიხედვითაც ისტორია  შეგვაფასებს ხვალ. ”

პოლიტიკური ლიდერებისთვის, ამ პრინციპებით მოქმედება და ზოგადად იყო კანონმორჩილი მძიმე გამოწვევას წარმოადგენს. ასევე, წარმოუდგენელია ვინმე შეეწინააღმდეგოს თუნდაც რაბი პედაძურის მიერ გაკეთებულ დახასიათებას, რომელმაც მაისში გაიჟღერა: “სასტიკი  ძალა რომლის ლიდერობაც ცდილობს სამყარო საკუთარი ხედვის მიხედვით ჩამოაყალიბოს.”

მოდით, რამდენიმე მარტივ ჭეშმარიტებას ჩამოვაყალიბებ. პირველ რიგში, უნდა ითქვას რომ მოქმედება ფასდება დამდგარი შედეგების მიხედვით. ასევე არ უნდა დაგვავიწყდეს უნივერსალობის პრინციპი, ანუ ჩვენს თავის მიმართ ჩვენ ვიყენებთ იმავე სტანდარტარტებს რომლებსაც გამოვიყენებდით სხვების მიმართ.

გარდა იმისა რომ ეს პრინციპები უბრალო სიმართლეს წარმოადგენენ, მათ ასევე სამართლიანი ომის თეორია ეფუძნება, ეს პრინციპები კი სერიოზულ ყურადღებას და განხილვას იმსახურებენ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s