ლიტერატურა წმინდათა წმინდაა

 ინტერვიუ სტეფან ჰერტმანსთან, რომელიც თავდაპირველად “ჯორჯია თუდეიში” დაიბეჭდა და საგანგებოდ ბლოგისთვის ითარგმნა.

ავტორი: სალომე კობალავა

ფოტო: ლელი ბლაგონრავოვა

saubari stefan hertmansTan Zalian saintereso aRmoCnda da mec gadavwyvite inglisurenovani sagazeTo masala qarTuladac meTargmna, rom SeZlebisdagvarad meti mkiTxveli gascnoboda.

interviuSi stefani gvesaubreba Tanamedrove literaturaze, demokratiaze, mediasa da mwerlis rolze sazogadoebaSi.

ra ganasxvavebs Tanamedrove literaturas im memkvidreobisgan, rac arsebobda, vTqvaT, meore msoflio omamde. Seicvala Tu ara rame da konkretulad ra Seicvala?

vfiqrob mTavari cvlileba evoluciaa, ramac egzistencializmamde migviyvana. Eegzistencializmi dasavlur literaturaSi gulisxmobs religiis mniSvnelobisa da rolis Sesustebas. SesaZloa am Temam odesme isev SeiZinos aqtualoba, magram meore msoflio omis Semdeg, post-modernistuli literatura agnostikuri gaxda. Ppost-modernizmSi avtorebi ukve socialur, egzistencialur sakiTxebs ufro exebian vidre religiurs. romanebis gmirebi iseTi individebi gaxdnen, romlebic pasuxismgebelni sakuTar saqcielze Tavad arian. kiTxvebi Cndeba danaSaulze, moralze, TanagrZnobaze, egoizmze, siZulvilze, siyvarulze, Tasvisuflebaze-es aris post-modernizmis Temebi da ara religia.

egzistencializmma da fsiqologiam Tanamedrove literaturaze didi zegavlena iqonia aseve avtorebma, rogorebic arian martin heidegeri, Jan pol sartri da dekonstruqcionizmis filosofosebi, magaliTad Jak derida.

Tu yvela zemoT CamoTvlil mizezs da elements avurevT, Cven miviRebT dasavleli qalis N MAan mamakacis prototips, romelic Tavisufalia Tavis arCevanSi da Tavadaa pasuxismgebeli sakuTar Tavze. is cdilobs icxovros rTul realobaSi da moergos mas.

Tanamedrove literaturaSi romani iqca iseT Janrad, sadac yvelaferi SesaZlebelia. Bbevrma avtorma am TavisuflebiT isargebla da eqsperimentebsac ar erideba.

dRevandel msoflioSi Seicvala Tu ara wignis roli? Aaseve rogor Seicvala mwerlis roli sazogadoebaSi?

-diax, wignis roli Seicvala, yvelaze gamokveTilad ki kapitalistur sazogadoebaSi. Bberlinis kedlis dangrevis Semdeg Cven SevxvdiT aRmosavleT evropis mwerlebs, romlebic gveubnebodnen: “Tqven, dasavleT evropel mwerlebs gaqvT Tavisufleba, rom akeToT da TqvaT is rac gsurT, magram erTi problemaa: aravin mogismenT”. es niSnavs, rom SegviZlia yvelaferi vweroT da amisTvis aravin dagviwyebs devnas, arc cenzuraSi moveqceviT. MTumca, am Tavisuflebas erTi problema aqvs, mweralma dakarga is politikuri Zala, rac gaaCnda. is SeizRuda kulturuli asparezis farglebSi da mxolod am teritoriaze TamaSobs.

post modernizmSi mwerali cdilobs gaixsnas da xma miawvdinos farTo sazogadoebas. dRes mTavari kiTxvaa: rogor movipovo socialuri zegavlena Tanamedrove demokratiaze, pupulisturi SexedulebebiT gadavsebul bazarze ise, rom suli eSmaks ar mivyido? Oori arCevani gaqvs: an gaxde komerciuli mwerali, SeTxza satelevizio serialebis donis romanebi da fiqrobde mxolod komerciul mogebaze, an ecado sazogadoebam Seni xma gaigos, mogisminon da amisTvis gamoCnde kamerebis win, wero Jurnalebsa da gazeTebSi. Sen unda ecado, mtkiced idge Sens poziciaze, rogorc inteleqtuali. Cemi mizani ar aris carieli popularoba, aravis vemudarebi cotaodeni yuradReba damiTmos. Mme virCev viyo eseisti, filosofiuri avtori daAavtoriteti movipovo mniSvnelovan socialur da politikur debatebSi monawileobiT.

dRes Cven komumikaciis uamravi saSualeba gvaqvs: socialuri qselebi, blogebi, internet forumebi, debatebi, manifestaciebi, kritikuli statiebi beWdur mediaSi, televizia, radio. Mmedia kargi saSualebaa Tvalyuri adevno mimdinare movlenebs, CaerTo da ar CamorCe am swrafad cvalebad realobas. ar unda dagvaviwydes, rom mwerlis upirvelesi movaleoba xelovnebis samsaxuria. Ewarmosaxva da silamaze, misi fundamenturi kulturuli uflebebia.

TbilisSi Tqven monawileobdiT debatebSi, sadac imsjeleT Tu ramdenad arsebobs “evropuli literatura”. ayenebT Tu ara kiTxvis qveS evropuli literaturis arsebobas da FiqrobT Tu ara, rom is ar arsebobs?

-saqme iსაა, rom dRes gaurkvevelia sad iwyeba an sad mTavrdeba evropuli literatura. SesaZlebelia evropuli literaturis ganyeneba da misi dasavluri literaturisagan gancalkeveba? Cemi azriT, calke aRebuli evropuli literatura ar arsebobs. Aamis dasturia nebismieri saerTaSoriso festivali. sadac ar unda moxvdeT da romel avtorsac ar unda kiTxoT vin aris maTTvis udidesi mwerlebi, yvela pasuxobs rom essaris floberi, mani, prusti, markesi da udidesi axali amerikeli mwerlebi, rogorebic arian riCard pauersi, pol osteri. vfiqrob, rom literaturis amgvar ekumenizms ver uwodeb evropuls, aramed dasavlurs.

dRes, didi arabi, indoeli, iaponeli da Cineli avtorebi ufrodaufro imagreben poziciebs msoflio literaturaSi da met gavlenas axdenen masze. ATu adre yvela es literatura orientirebuli iyo koleqtiur filosofiaze, zogierTi avtori aRmosavlur SemoqmedebaSi mainc Camoyalibda individualist mwerlad. individualisti ar niSnavs negatiurs, aramed avtors, romelic kritikulia da ewinaaRmdegeba yvelanair koleqtiur zewolas. zustad ise, rogorc volteri ambobda: ” arc RmerTi da arc batoni”. M

dasavlurma literaturam scada gamoeZerwa Tanamedrove adamiani, romelsac ar sWirdeba uzenaesi Zalis karnaxi, TuU ra aris kargi da ra cudi aramed, amas Tavadac gaarkvevs, radgan gaaCnia gansjis unari da aqvs Segneba.

dasavluri literatura orientirebulia individuumidan koleqtiurze, maSin, roca avtoritarul reJimebSi es piriqiT iyo.

mwerlis valia iyos imdenad kargi, ramdenadac mas SeuZlia da sityvis Tavisufleba daicvas nebismieri formis Zalauflebisagan. es movaleoba mas socialur pasuxismgeblobas aniWebs: moralurs, politikurs, siyvarulSi Tu megobrobaSi. D

vin arian Tqveni sayvareli avtorebi da vin iqonia Tqvenze yvelaze didi zegavlena?

მიჭირს ერთი ავტორის არჩევა, ალბათ ყველა maTganma ვინც კი ჩემს ბიბლიოთეკაშია garkveuli gavlena iqonies Cemze. თმცაღა, მეთვრამეტე საუკუნის დიდმა გერმანელმა პოეტებმა დიდად იმოქმედეს ჩემს პოეზიაზე. vTvli, rom poezia ჩემი ლიტერატურული შემოქმედების ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილია. ჩემი წერის მანერაზეპოლ ჩელანმა იქონია დიდი გავლენა. ეს იყო რუმინელი პოეტი, რომელიც წერდა გერმანულად. პროზაში კი გამოვარჩევ ფლობერს, კაფკას, ბორხესს, ნაბოკოვს და ასევე პიტერ ჰენდკეს. ამ უკანასკნელს ყოველთვის ყოფნის გამბედაობა წავიდეს მოდური ტრენდების საწინააღმდეგოდ.

გყავთ საყვარელი პერსონაჟი?

შეიძლება ცოტა აბსურდულიცაა, მაგრამ axla გოგოლის ცხვირი მახსენდება (იცინის).

-რამდენად მნიშვნელოვანია ლიტერატურა, რამდენად დიდია მისი როლი ცივილიზაციაში და ზოგადად, რა ეხმარება Tu ara ის კაცობრიობას გახდეს უკეთესი?

ჩემთვის ლიტერატურა წმინდათა წმინდაა. ლათინურ ამერიკაში რამდენიმე ფესტივალზე მომიწია დასწრება. იქ ხალხი ადამიანის უფლებებისთვის იბრძვის. მექსიკაში, კოლუმბიაში და ქალაქებში, სადაც ძალადობა მეფობს-ბოგოტაში, მედელინში, ომები მძვინვარებს ნარკოტიკებისთვის da ხალხი შიშით ცხოვრობს. ეს ხალხი ყველაზე მარტივ და უბრალო ლექსსაც კი თავისუფლების სიმბოლოდაღიქვამენ. ამგვარ ადგილებში ხედავ და გრძნობ, რომ ლიტერატურა ძალიან მნიშვნელოვანია ხალხისთვის, განსაკუTრებით qveynebSi, სადაც არ არის სოციალური სტაბილურობა. ლიტერატურა ნამდვილად ეხმარება ადამიანებს და ასწავლის მათ ჰუმანისტურ ღირებულებებს. ჩემთვის ლიტერატურა რჩება იმ იარაღად, რომელსაც აქვს საზოგადოების ჰუმანიზაციის ძალა.

მიუხედავად literaturis amxela SesaZleblobebisa, მწერლებს აღარ აქვთ ისეთი გავლენა მასებზე, როგორიც მეოცე საუკუნის დასაწყისამდე ქონდათ. კინოინდუსტრიამ მათ ეს ძალა waarTva. გასული საუკუნის 20-იან 30-იან წლებს თუ გავიხსენებთ, ტომას მანს პრეზიდენtoba SesTavazes. Ggasuli საუკუნის მეორე ნახევარში, მარიო ვერგა ლიოსა საპრეზიდენტო არჩევნებში იღებდა მონაწილეობას, ხოლო ჩეხეთში ვაცლავ ჰაველი პრეზიდენტი გახდა. dResdReobiT, ჩვენს საზოგადოებაშ წარმოუდგენელია მწერალs ამხელა პოლიტიკური მნიშვნელობა hqondes.

ლიტერატურის ვალი თანაგრძნობა და სილამაზის აღქმაა, ის ეხმარება ადამიანებს იცხოვრონ ღირსებით, იყვნენ ნაკლებად სასტიკები და მეტაd ჰუმანისტები. შესაძლოა ეს გულუბრყვილოდაც ჟღერს, მაგრამ ვთვლი, რომ მნიშვნელოვანია ამ აზრზე დავრჩეთ.

თქვენ ახსენეთ კინემატოგრაფია, რომელმაც აუდიტორია წაართვა ლიტერატურაას და ამით ის დაჩაგრა. კინო გარკვეულწილად კავშირშია მედიასთან. რა აზრის ხართ მედიაზე?

-მედიას უზარმაზარი ძალა aqvs. man დღეს ახალი fenomeni-პოპულიზმი dabada. ის ტელევიზიის პირმშოა და ამავდროს, ძალიან საშიში movlena, რადგან ადამიანების გონებას მართავს, მათ araswor arCevans akeTebinebs. vTqvaT, aswavlis arCevnebSi ხმა მისცენ სიმპათიურ კლოუნს, რომელმაც იცის როგორ გაყიდოს საკუთარი თავი.

მედია კატასტროფის ყველაზე ამაზრზენი მაგალითი სილვიო ბერლუსკონია. იგი ძალადობს 17 წლის გოგონებზე, მაგრამ მაინც ძალაუფლებაშია, რადგან იქცევა, როგორც ფილმის გმირი მაჩო. rატომ არის ის ისევ ძალაუფლებაში? იმიტომ რომ ხალხს ის ოსწონს. ეს კი magaliTia imisa, რომ დემოკრატიa antidemokratiulic ki SeiZleba gaxdes, თუ რაღაც-რაღაცეებს თავის ნებაზე მიუშვებ. ეს დემოკრატიის საშინელი პარადოქსია: თავისუფლება შეიძლება sakuTari Tavis წინააღმდეგ შემობრუნდეს და მედიას ამაში უდიდესი წვლილი მიუძღვის.

ახალი მედიის გამოჩენით, როგორიც არის ფეისბუქი, ტვიტერი და ინტერნეტ ფორუმები, ნებისმიერს შეუძლია ეკონტაქტოს ჟურნალ-გაზეთებს და მეტიც, საკუთარი აზრი გამოხატოს ისე, რომ ამავე ჟურნალ-გაზეთებში გამოქვეყნდეს. ახალმა მედიამ დაამტკიცა, თუ რამხელა მნიშვნელობა აქვს მას დემოკრატიული მოძრაობისთვის. ამის კარგი მაგალითია არაბული რევოლუციები.

ჩემს ქვეყანაში პოპულისტი პოლიტიკური პარტიები რადიკალურ ანტი-ისლამურ პოლიტიკას ქადაგებენ და კამათობენ რომ ისლამი არასდროს გახდება დემოკრატიული. არადა შეხედეთ, მოულოდნელად დავინახეთ ადამიანები, რომლებიც ფეისბუქს და ტვიტერს იყენებენ არაბულ სამყაროში და გამოდიან დიქტატორების წინააღმდეგ. მიმდინარე მოვლენები ამტკიცებენა, რომ მედიას აქვს ემანსიპაციის ფანტასტიკური ძალა, მაგრამ ის ამავდროულად Sეიძლება ბოროტადაც გამოიყენონ. სწორედ ამიტომ, საზოგადოება და მწერლები უნდა დარჩნენ უოტჩდოგების პოზიციაში.

sakuTari kulturuli cxovrebis gaumjobesebisTvis gaqvT Tu ara rame rekomendacia saqarTvelosTvis? Cvens qveyanaSi meored brZandebiT da albaT bevri ram dainaxeT.

-Tqvens qveyanas didi kultura da Rrma istoria aqvs, Tumca SevamCnie, rom naklebi yuradReba eqceva Tanamedrove kulturis da uaxlesi literaturis imports. Aaq meti aqcenti qarTuli kulturis eqsportzea gakeTebuli, rac Zalian kargia, magram es ufro folkloris gatanis doneze darCeba. Tu italiis, safrangeTis da espaneTis magaliTs aviRebT, iq literaturis emasnipacia swrafad moxda, swored udidesi Tanamedrove avtorebis TargmniT msoflios yvela kuTxidan. dRes amerikas udidesi Tanamedrove avtorebi hyavs da amerikulma literaturam kvlav daibruna Zala. maT hyavT Tomas manisa da prustis rangis mwerlebi. qarTuli sazogadoebisTvis kargi iqneboda, maTi gacnobis saSualeba qarTuladve hqonoda. Aamas qarTul literaturaze myisieri gavlena eqneboda, iseve, rogorc vTqvaT frangi Tanamedrove mwerlis maikl houlbekis Targmnas. Aes Semoitanda axal xedvas, teqnikas, siuJetis, Temebis, personaJebis mignebis gzebs.

Nnebismieri qveynis prioriteti mTargmnelebisa da gamomcemlebis stimulireba unda iyos, raTa maT Semoitanon saerTaSriso Tanamedroveoba mSobliur enaze. Ees aucilebelia, raTa Seicvalos klimati da wre gaixsnas. Mmovlenebis centrSi yofna da msofliosgan arCamorCena SesaZlebelia saerTaSoriso sinamdvilis SemotaniT. vfiqrob, aucilebelia koncentrireba kulturul importze da imaze, Tu ra xdeba msoflioSi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s