Monthly Archives: January 2013

თოროს უოლდენი ანუ ტყეში ცხოვრება (რეცენზია წიგნზე)

Walden_Thoreau

ჰენრი დევიდ თორო ჩვენი თანამედროვე რომ ყოფილიყო, მას ნონკონფორმისტს უწოდებდნენ. წამომიდგენია ის ტოკიოს, დუბაის, პარიზის, სტამბოლის ან მსოფლიოს ნებისმიერი სხვა თანამედროვე მსხვილი ქალაქის სავაჭრო ქუჩაზე რომ მომხვდარიყო, რა მძიმედ დამწუხრდებოდა. დამწუხრდებოდა იმის გამო რომ რასაც ის ებრძოდა, 21-ე საუკუნეში არა თუ შემცირდა, არამედ  კონსიუმერიზმი რომელსაც შეუძლებელია თორო შეჰგუებოდა, თანამედროვე სამყაროში კიდევ უფრო გაძლიერდა.

თუმცა, მეორეს მხრივ რომ არა თორო და მისი ნაწარმოებების გავლენა თანამედროვე დასავლეთის კულტურაზე, სიტუაცია შეიძლება გაცილებით სავალალო ყოფილიყო. მისნაირებს მე-19 საუკუნეში ტრანსცენდეალისტებს უწოდებდნენ, ანუ იმ დროინდელი სახელმწიფო სისტემის და საზოგადოების მოწყობის მოწინააღმდეგებს. ცნობილია რომ თორო უარს აცხადებდა გადასახადების გადახდაზე (იმ დროს დღევანდელისგან განსხვავებით გადასახადებს კარდაკარ აგროვებდნენ), თუმცა ციხისგან თავისმა მეგობარმა რალფ ემერსონმა დაიხსნა, რომელიც მეამბოხე მეგობრის გადასახადებს ფარავდა.

“უოლდენი, ანუ ტყეში ცხოვრება” თოროს ერთ-ერთ მთავარ ნაწარმოებად შეგვიძლია მივიჩნიოთ. ის ერთგვარი ექსპერიმენტია, რომელიც მასაჩუსეტსის შტატში არსებულ უოლდენის ტბის პირას თოროს განმარტოვებულ ცხოვრებას ასახავს, სადაც ის პოლიტიკაზე, ეკონომიკაზე, ლიტერატურაზე, მოდაზე, მარტოობაზე, საზოგადოებაზე და სხვა თემებზე ფიქრს მთელ თავის დროს უთმობს და ამ გამოცდილებას გვიზიარებს.

“მოდა-ის მოძრაობს და ადგენს წესებს მთელი სიმკაცრით. მთავარი მაიმუნი სადღაც პარიზში იხურავს მოგზაურის კეპს და ყველა ამერიკელი მაიმუნი იგივეს იმეორებს,” ასეთია თოროს აზრი მოდაზე.

“რაც შეეხება პირამიდებს, არაფერი გასაოცარი მათში არაა, გარდა იმისა რომ ამდენ ადამიანს დააძალეს მთელი ცხოვრება ვიღაც რეგვენის საფლავი ეშენებინათ, რომლის გვამის ნილოსში გადაგდება და ძაღლებისთვის მირთმევა, უფრო ბრძნული და ვაჟკაცური გადაწყვეტილება იქნებოდა,” წერს თორო.

“უოლდენში” თოროს მიაჩნია რომ იმდროინდელი საზოგადოება ყალბი და სრულიად უსარგებლო წარმოდგენებით ცხოვრობდა (დღევანდელ დღესთან რომ გავავლოთ პარალელი მისი აზრი კიდევ უფრო გამყარდებოდა) და რეალობაში ადამიანს ბედნიერი ცხოვრებისთვის ბევრად ნაკლები მატერიალური სიკეთე და ბევრად უფრო მეტი სულიერი საკვები სჭირდება. წიგნში თოროს პრაქტიკული მაგალითებიც მოჰყავს, ეს მაგალითები ძირითადად მის პირად გამოცდილებას ეფუძნება. ის დეტალებში აღწერს, თუ რამდენს ხარჯავს საკუთარ კვებაში (ამის გარდა პრინციპში მას სხვა არავითარი ხარჯი არ აქვს) და რამდენია მისი შემოსავალი მის მიერვე მოყვანილი პროდუქტების სახით.

საკუთარი მეურნეობის აღწერა თანამედროვე მკითხველს მაინცდამაინც საინტერესოდ შეიძლება არ მოეჩვენოს, რასაც ვერ იტყვი ნაწარმოების ძირითად ნაწილზე, რომელიც თოროს აზრების დინებას წარმოადგენს. მე-19 საუკუნეში ავტორის შეხედულებები შეიძლება ითქვას, რომ დროს უსწრებდნენ და დღევანდელ რეალობაშიც ყურადსაღებ თემებს წარმოადგენენ. საუკუნენახევრის  წინ დაწერილ “უოლდენში” ასახული იდეები ნამდვილად აღძრავენ  მკითხველში ინტერესს.

ტარანტინოს “ჯანგოს” როლი პოპ კულტურასა და “ისტორიაში” [+ სცენარი ბონუსად]

django1

ქვენტინ ტარანტინოს პატივს ოდნავ მაინც თუ სცემთ, ჩემს აზრს მისი ბოლო ნამუშევარის, “ჯანგოს” ავკარგიანობის შესახებ, ისევე როგორც ნებისმიერ სხვა რეცენზიას,  თქვენთვის არავითარი მნიშვნელობა არ უნდა ჰქონდეს. ამიტომაც, ამ პოსტში ფილმის სუბიექტურ თუ ობიექტურ შეფასებას არ ვაპირებ და ამის ნაცვლად მოკლედ ვისაუბრებ “ჯანგოში” წარმოჩენილი თემატიკის კულტურული მნიშვნელობის შესახებ.

“ჯანგოს” მთავარ თემას მონობა წარმოადგენს. ტარანტინოს თუ დავუჯერებთ და ჰოლივუდის  წარსულს თვალს გადავავლებთ, აღმოვაჩენთ რომ ამ თემაზე პოპ კულტურაში პრაქტიკულად არავის უსაუბრია. გასული საუკუნის ჰოლივუდი სავსეა ვესტერნებით, ფილმებით რომლებიც მე-19 საუკუნეს აღწერენ, მაგრამ ამ აღწერაში იშვიათად თუ შეხვდებით მონებს, ან თუ შეხვდებით – მხოლოდ გაკვრით. ასეთი ფილმების ყურებისას, მაყურებელს ავიწყდება რომ ეს მოვლენა ნამდვილად არსებობდა ამერიკის ისტორიაში.

ფილმის კომენტირებისას ტარანტინომ არაერთხელ განაცხადა რომ მონობის თემა მიჩქმალულია და ამ ფილმით მან მის შესახებ პრაქტიკულად პირველმა განაცხადა. ამ განაცხადს კი მისივე აზრით აუცილებლად მოჰყვება განხილვები და პოპ კულტურის, თუ ჰოლივუდის დონეზე საკითხის უკეთ შესწავლა. ტარანტინოს აზრით მიუხედავად იმისა რომ ამერიკაში მონობა  დიდი ხანია მოისპო, პრობლემა სხვა სახით განაგრძობს არსებობას და ის არსად წასულა. “ჯანგოს” დასკვნით ნაწილში რეჟისორი ამაზე მინიშნებას აკეთებს როდესაც სამუელ ელ ჯექსონის ანტიგმირი ფილმის პროტაგონისტს დაახლოებით შემდეგ შინაარსის ფრაზას მიაძახებს: “ქენდილენდი ყოველთვის არსებობდა და ყოველთვის იარსებებს”.  ქენდილენდი პლანტანციაა სადაც მონობაში ბევრი შავკანიანი იმყოფება და რომელიც მონათფლობელობის ერთგვარი სიმბოლოა.

თუ დავუშვებთ, რომ ჰოლივუდი წარსულში მონობის თემას გაკვრით მაინც ეხმაურებოდა, ის ნამდვილად  არ საუბრობდა რომელიმე შავკანიანი მონის გმირობის შესახებ. მონა მონა იყო, ის განწირული იყო და თავის სიმართლეს ვერასდროს დაამტკიცებდა. ტარანტინო ამ შემთხვევაში  პირველად კინომატოგრაფიის ისტორიაში თავისუფალ დაშვებას აკეთებს; მისი ფილმის შავკანიანი გმირი ნამდვილად გმირია და მისი მთავარი მისია ძველი ეპოსების მსგავსად მიჯნურის გადარჩენაში გამოიხატება. ამ კონტექსტში კი გაუგებარია თუ რა მოტივი ამოძრავებდა ცნობილ შავკანიან რეჟისორ სპაიკ ლის, რომელმაც განაცხადა რომ “ჯანგოს” ნახვას არ აპირებს და ტარანტინო მისი წინაპრების უპატივცემულობაში დაადანაშაულა (ამას ის ფილმის ნახვის გარეშე აცხადებს!). 

გასაკვირი არაა რომ ტარანტინო ისტორიის თავისებურ ინტერპრეტაციას ახდენს – მიუხედავად მონობისა, ჯანგო ცოლიანი კაცია. ეს იმ დროისთვის მონებისთვის წარმოუდგენელი იყო, რადგანაც ოჯახის შექმნის ფუფუნება მხოლოდ თავისუფალ ადამიანებს ჰქონდათ. ცოლიანი მონა? ჰმმ…

თუ მონებს შორის ქორწინების მაგალითების თაობაზე თეორიული კამათი შეგვიძლია (იქნებ არსებობდა ასეთი მაგალითებიც) ფილმის აშკარად ფიქტიურ ელემენტს მანდინგოს ჩხუბები წარმოადგენენ. მანდინგოს შესახებ ერთ-ერთ სტატიაში ავტორს რამდენიმე ამერიკელი ისტორიკოსის ციტატა მოჰყავს, რომელიც მონებს შორის ერთგვარი გლადიატორულ ბრძოლებს უარყოფს. საქმე ისაა რომ მონათმფლობელებისთვის მონა საკუთრებას, შესაბამისად მატერიალურ სიკეთეს წარმოადგენდა და ამ მატერიალური სიკეთის დაკარგვა, ანუ მონის გარდაცვალება სერიოზულ ზიანს აყენებდა მის ბიუჯეტს. თუმცა, ტარანტინოს ისტორიის ამ ინტერპრეტაციაში მაინცდამაინც დიდ აზრს არ უნდა ვეძებდეთ – საქმე ისაა რომ “მანდინგო” 1975 წელს გადაღებული ფილმია, რომლის მთავარ თემასაც სწორედ რომ მონებს შორის ბრძოლები წარმოადგენენ.

ასეთია “ჯანგოს” პოპ კულტურის მითოლოგია ზედაპირულ დონეზე და იმ დროს როდესაც ფილმის მხატვრულ ღირებულაბაზე დავა უკვე დაწყებულია, როგორც ჩანს მისი თემატიკაც არაერთგვაროვან აზრებს და დისკუსიებს წარმოშობს. იქნებ ასეც უნდა იყოს და იქნებ ფილმის მხატვრულ ღირებულებაზე მეტად, ამ შემთხვევაში მისი თემა უფრო მნიშვნელოვანია?

ყველაფერს დრო გვიჩვენებს, მანამდე კი ტარანტინოს შემოქმედების განსაკუთრებულ მოყვარულებს “ჯანგოს” სცენარს ვთავაზობ. 

იტალო კალვინოს კოსმიოკომიკური ისტორიები [რეცენზია წიგნზე]

calvino

იტალო კალვინოს ნაწარმოებები უცნაურია. უცნაურია თავისი სტრუქტურით, შინაარსით, გმირების არაორდინალურობით და ჟანრების აღრევით. აქ ყველაფერია; ფენტეზი, ფანტასტიკა, ფილოსოფია… ეს ყველაფერი კი კალვინოს პროზაულ ნაწარმოებებს პრაქტიკულად პოეზიად აქცევს.

კოსმიოკომიკური ისტორიები მოკლე ნოველებისგან შემდგარი ნაწარმოებია. აქ გმირებს ავტორი სახელების მაგივრად ფორმულებად მოიხსენიებს. ასე მაგალითად: Qfwfq და Ph(i)nko ნაწარმოების გმირები არიან, პირველი მამაკაცია, მეორე კი მდედრობითი სქესის წარმომადგენელი.

ნაწარმოებში კალვინოს ხშირ შემთხვევაში მეცნიერული ფაქტები მოჰყავს, რომელთა მეშვეობითადაც ის სამყაროს ევოლუციაზე საუბრობს.  თუმცა, საინტერესო ისაა თუ როგორი პოეტურობით მოგვითხრობს ავტორი ამ ისტორიებს. კრებულის ერთ-ერთი ნოველა, “ყველაფერი ერთ წერტილში” აღწერს მეცნიერულ თეორიას იმის შესახებ, რომ თავიდან სამყარო ერთ წერტილში იყო მოქცეული და მხოლოდ მოგვიანებით დაიწყო გაფართოება. თუმცა, ავტორის ვერსია სამყაროს შექმნის შესახებ არა მეცნიერული, არამედ თავისებურ ინტერპრეტაციას წარმოადგენს. ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტი ამ შემთხვევაში სიყვარულია (ჩემი თარგმანი რუსულიდან) :

“მაშინ როდესაც სენიორა Ph(i)nko-მ წარმოთქვა “…ეჰ ლაფშა, ბიჭებო…” – წერტილმა რომელშიც ყოველი ჩვენთაგანი იყო, გაფართოება და გადიდება დაიწყო, რომელიც სიდიდეში ათეულობით სინათლის წელიწადს, სინათლის საუკუნეს და მილიარდობით სინათლის ათასწლეულებს აღწევდა და ყოველი ჩვენთაგანი სამყაროს სხვადასხვა კუთხეში მოგვისროლა, ის კი თვითონ რაღაც ენერგიად გარდაიქმნა – ის, ან სინათლედ ან სითბოდ იქცა – ზუსტად არ ვიცი, სწორედ რომ ის სენიორა Ph(i)nko რომელიც ჩვენს ჩაკეტილ, ცეროდენა სამყაროში ერთადერთი იყო, რომელიც გულუხვობის ბიძგისთვის აღმოჩნდა მზად (‘ეჰ ბიჭებო, რა ლაფშას გაჭმევდით ეს ადგილი ოდნავ დიდი რომ ყოფილიყო), აბსოლუტური სიყვარულის ბიძგისთვის, რომელმაც ერთ წამში დაუდო საფუძველი სივრცის, დროის და სამყაროს მიზიდულობის ცნებას…”

კოსმიოკომიკური ისტორიების კიდევ ერთი ნოველა “მანძილი მთვარემდე” ასევე სასიყვარული ისტორიაზე მოგვითხრობს. “მანძილი მთვარემდე” უცნაური ისტორიაა, რომლის ნარატივიც თითქოს მკითხველის  ქვეცნობიერამდე აღწევს. ამბის მოყოლის მაგივრად, თქვენი და ჩემი დროის ეკონომიის, თუმცა უფრო მეტად საინტერესო ანიმაციის გაცნობის, მიზნით აი ამ მოკლე ანიმაციის ყურებას გირჩევთ. 

რამდენადაც ბანალურად არ უნდა ჟღერდეს ალბათ საჭიროა იმის თქმა, რომ კალვინომ დროს გაუსწრო და მე-20 საუკუნეში არსებული ლიტერატური დოგმატები უარყო. მან წერის ახალი სტილი შემოიღო. ამის მაგალითად იმ ფაქტის მოყვანა შეიძლება, რომ ავტორს მისი თანამედროვე კრიტიკოსების უმრავლესობა არასერიოზულად აღიქვამდა და მისი ნაწარმოებების  დაფასება მხოლოდ 90-იან წლებში დაიწყეს.

ბოლოს იმის თქმა შეიძლება, რომ კოსმიოკომიკური ისტორიები მარტივი წასაკითხი არაა. დამწყებ მკითხველს რომელიც სწორხაზოვან ნარატივსაა შეჩვეული, კითხვისას შეიძლება ძილიც კი მოერიოს, თუმცა თუ საკუთარ თავს ლიტერატურის მოყვარულად თვლით, კალვინო წასაკითხ ავტორების სიაში ნამდვილად უნდა შეიყვანოთ.

წაიკითხეთ, ჩამქოლეთ, გაავრცელეთ

ნორვეგიელი მხატვარი სახელად ედვარდ მუნკი რომ ვყოფილიყავი და ჩემთვის ქართული Facebook – ის დახატვა რომ ეთხოვათ, აი ასე გამოვსახავდი.

მერე რომ ეკითხათ, “ამ ნახატის შექმნაზე რამ შთაგაგონათ?” შემდეგ ისტორიას მოვყვებოდი:

“სახლში დაღლილ-დაქანცული მივედი, ამის მიუხედავად კარები სასწრაფოდ გავაღე, ფეხსაცმელი შემოსასვლელში დავყარე, კომპიუტერის ჩამრთველ დიდ წითელ ღილაკს თითი ჩავჭიდე და მას შემდეგ, რაც მოწყობილობის ჩართვის აღმნიშვნელი გუგუნი გავიგე, ტანსაცმლის სასწრაფოდ გამოცვლა დავიწყე.

გუგლ ქრომი მაუსის ორმაგი წკაპუნით რამდენიმე მეგაბაიტი წამის სიჩქარით ოპტიკო ბოჭკოვან გზას ისე გავაყოლე, რომ წინდები ჯერ კიდევ ამოცმული არც მქონდა. შემდეგ სასწრაფოდ, თავიდან შეცდომით, facd, მერე კვლავ შეცდომით fas, და ბოლოს როგორც იქნა სწორად Face ავკრიფე, რომელმაც ‘გუდილიონ ბილიონჯერ’ დამახსოვრებული Facebook.com თავისით ამომიგდო.

აქ ვარ-ქართულ ფეისბუქზე, რომელიც თვისობრივად განსხვავდება ცუკერბერგის ატლასზე მდებარე ყველა დანარჩენი კონტინენტისაგან. უცბად ვხედავ, რომ ვიღაც ‘იუზერი’ აზიარებს რაღაც ‘ნიუსს’ რომელიღაც პოლიტიკოსზე და კომენტარად სიტყვა ‘გაეთრიე-ს’  გამრავლებული ასო ბგერა “ე-თი”უძღვნის, ანუ ასე; გაეთრიეეეეეეეეეე (ამ ასო ბგერის რაოდენობა კლავიატურის სისწრაფეზე და თითის ერთ კლავიშზე გაჩერების ხანგრძილობაზეა დამოკიდებული). სხვა იუზერი ამ პირველი იუზერის აქტივობას სკრინავს და კომენტარად მამაკაცის რეპროდუქტულ ორგანოს უძღვნის. ამ მეორე იუზერს კიდევ ვიღაც სკრინავს… მესამეს-მეოთხე, მეოთხეს-მეხუთე და ეს ყველაფერი იმ მომენტამდე გრძელდება, სანამ პირველ იუზერს საკუთარი აქტივობა უკან (აწ დასკრინული) არ უბრუნდება…. თხამ ვენახი შეჭამა…

ეს ყველაფერი ჩემზე ისეთ გავლენას ახდენს, რომ ისტერიკაში მაგდებს და მეც სასწრაფო წესით ნახატს ვამზადებ. ნორვეგიის ბუნება თავის  არა რელევანტობას ხვდება და გვერდზე სიგარეტს ნერვიულად ეწევა.”

კინოფილმ “მიმინოს” პერსონაჟი, “ტოვარიშჩ” ხაჩიკიანი რომ ვყოფილიყავი და ვინმეს ჩემთვის ქართული Facebook – ის აღწერა ეთხოვა, შემდეგნაირად აღვუწერდი:

“Эти Грузинские юзеры крутятся, крутятся, крутятся. Чем думают не знаю.’ მერე მოსამართლეს რომ ეკითხა: ‘Товарищ Хачикян, расскажите как это произошло,’ ვუპასუხებდი: ‘Ну этот юзер поставил ссылку, а этот потерпевшый говорит, что тоже хочет и делает репост, а потом другой, и еще другой, а совсем другой говорит, что случайно мышью зацепил…’ მერე ამ ყველაფერზე ფილმს გადაიღებდნენ და სახელად ‘ვინ გადაუფრინა ქართულ ფეისბუქს’ დაარქმევდნენ.”

ძველბერძენი ფილოსოფოსი სახელად ზოილი რომ ვყოფილიყავი და ჩემთვის ქართული Facebook – ის ლიტერატურული ღირებულების შეფასება ეთხოვათ, ჩემს უკიდეგანო ბიბლიოთეკას დილიდანვე მივადგებოდი, თხუთმეტ საფეხურიან კიბეს მივადგამდი და ჰომეროსიდან დაწყებული პაოლო კოელიოთი დამთავრებული ყველა თაროს გადავქექავდი.  საღამოს, მტვერ ნაყლაპი და დაქანცული აბაზანას რომ მივაკითხავდი და ფიქრით დამძიმებული შიგ ჩავწვებოდი, წყალში ჩავყვინთავდი და ბოლოს რომ ამოვყინთავდი, ჩემს თვალწინ Head & Shoulders – ის ფლაკონს  დავინახავდი.

ფლაკონზე შემდეგ სიტყვებს, “Smooth and Silky-ის” ამოვიკითხავდი და მთელ ხმაზე ვიყვირებდი: “ევრიკა, ქართული ფეისბუქის ლიტერატურული ღირებულების ანალოგი აღმოჩენილია”.

დალტონ ტრამბოს წერილი შვილს – ეპისტოლე მასტურბაციაზე

მიუხედავად იმისა რომ დალტონ ტრამბოს სცენარით გადაღებულ ფილმებს აღფრთოვანებაში არამარტო ამერიკელი, არამედ სხვა კონტინენტების მაყურებლებიც მოჰყავდა, სამწუხაროდ მისი სახელი დიდი ხნის განმავლობაში ფართო საზოგადოებისთვის უცნობი იყო. ამის მიზეზი მე-20 საუკუნის შუახანებში ამერიკულ შეერთებულ შტატებში კომუნისტების ან კომუნისტებთან ურთიერთობაში შენიშნული ადამიანების წინაამღდეგ ბრძოლა, “ალქაჯებზე ნადირობამ” გახდა. ტრამბო დიდი ხნის განმავლობაში შავ სიაში იყო მოხვედრილი, ოჯახის რჩენას კი “არალეგალურად” ფსევდონიმით ან სულაც სხვების სახელს ამოფარებული, დაბალი გასანმრჯელოს ფასად ახერხებდა. მის ყველაზე ცნობილ ნამუშევრებებად ალბათ “სპარტაკი” და “რომაული არდადაგები”  შეგვიძლია დავასახელოთ.

ეს პოსტი დალტონ ტრამბოს ბიოგრაფიას არ ეხება. [მის ბიოგრაფიაზე უფრო დაწვრილვებით ამ დოკუმენტური ფილმიდან შეგიძლიათ.] ამის ნაცვლად ქვემორე მომყავს დალტონ ტრამბოს წერილის [რომელიც მან თავის მცირეწლოვან შვილს გაუგზავნა] ჩემი თარგმანი, რომლის ორიგინალის მოსმენაც მსურველებს პოსტის ბოლოს მოყვანილ ვიდეოში შეგიძლიათ.

ჩემო ძვირფასო შვილო,

გიგზავნი ორ წიგნს, რომლისთვისაც ჩემი აზრით,  ჯონ ჯეი ჰოლის ბერ-მონაზვნულ გარემოში, ახალგაზრდა კაცს,  დროის 5/7 დათმობა შეუძლია.

პირველი წიგნია: “ახალგაზრდა პოკერის მოთამაშის განათლება,” მისი ავტორია ჰერბერტ ო. იარდლი. მის მარტოობაში წაკითხვას გირჩევ;  ყოველთვის როდესაც ოთახს დატოვებ, დამალე. შედეგად  ბევრ უსამართლო, მაგრამ ლეგალურ უპირატესობას მიიღებ, როგორც მეგობარზე, ასევე მტერზე.

მეორე წიგნი ჩემი აზრით შეგიძლია შენს მეგობრებს გაუზიარო. მას “სექსი, დანაშაულის გრძნობის გარეშე” ჰქვია და მისი ავტორი დოქტორი ალბერტ ელისია, რომელიც კაცობრიობის ისტორიაში მაჰატმა განდისთან ერთად, ყველაზე დიდ ჰუმანისტის ადგილს დაიკავებს. წიგნს, რომელიც ამ ადამიანმა დაწერა, შეიძლება,  “მასტურბატორების ინსტრუქცია” ეწოდოს. წიგნი (შეფუთულია უბრალო შესაფუთში, ცალკე გარეკანში) იმ შემთხვევითობას წარმოადგენს როდესაც სწორ ადამიანს, ზუსტად სწორ დროს, სწორი იდეა მოსდის თავში.

ეს სრულიად ახალი მიდგომა, ქარის გრიალი ზეწრის ქვეშ, ასე ვთქვათ გულგაშლილი განაცხადი თვითპოლუციის შესახებ, შესაძლოა ჩემს გულში უფრო ღრმა გამოხმაურებას პოულობდეს ვიდრე დანარჩენ ადამიანებში, იმ მიზეზით რომ მე – მხდალი,  გაუბედავი, ბაბუინური ჩვევებით აღსავსე უკონტროლო პატარა ცხოველს,  არასდროს მიგრძვნია თავი კომფორტულად ჩემი ფალიკური პრობლემების წინაშე. ეს ძირათადად იმ დაობებული, უზომოდ დაგროვილი და ყოვლად უსარგებლო დანაშაულის გრძნობის გამო ხდებოდა, რომელიც ჩემი, ახალგაზრდა ბიჭის გულში ჩირქივით თრთოლავდა.

ზაფხულის თბილ საღამოებზე, როდესაც დასავლეთის ვარსკვლავებით მოჭედილი ცის ქვეშ, გოგოებზე მონადირე ჩემი თანამედროვნი, ბუქჩნარში გადი-გამორბოდნენ, მე საწოლში კომპანიონის გარეშე ვიწექი, კომპანიონის გარეშე რომელსაც ჩემი უკიდეგანო დანაშაულის გრძნობის უხამსი დემონების გადარჩენა შეეძლო. ცოდვილ სიბნელეს ამოფარებული,  თვითსიძულვილისგან დამდნარი, ყურადღებიანი მხოლოდ ჩემი ჰორმონალური სისხლის ფარული მიქცევა-მოქცევის მიმართ ვიყავი და ანტილოპასავით შეშინებული, თუმცა ისეთივე მტკიცე შემართებით როგორც ნაურმალი ხარი, მე დღესასწაულივით ვზეიმობდი შუას შვილის უფლებებს. საწყალი პატარა ბიჭი ზაფხულის ღამეებს, დაღვრემილ მასტურბირებაში ათევდა. ტუტ, ტუტ, ტუტ.

დღესაც კი, ოცდაათი წლის შემდგომ, მაშინ როდესაც  მავიწყდება მეგობრების სახელი, ვკარგავ სათვალეებს, მავიწყდება სიტყვა წინადადების წარმოთქმის დროს, ასეთ დროს, ის მოგონება გაყინული წებოსავით ეკრობა ჩემს გულს. სწორედ მაშინ პანიკა იპყრობს ჩემს სუსტ ყელს, სწორედ მაშინ  ვუჩურჩულებ საკუთარ თავს, “მართალი ყოფილა, ის მართლაც გაგიჟებს! ის მართლაც არბილებს ტვინს. რატომ მიყვარდა ის ასე ძლიერ?  რატომ არ გავჩერდი სანამ კიდევ დრო მქონდა. ახლა ამის ცოდნა არაფერში მადგება. ზიანი უკვე მომადგა, მოსახდენი მოხდა, სჯობდა სულაც, ხელების მაგიერ კუნძებით დავბადებულიყავი.

მე მახსოვს ზამთრის ის სუსხიანი ღამე, როდესაც მამაჩემმა, მამა-შვილის ბანკეტის სახელს ამოფარებულ ერთ-ერთ კალვინისტურ  შეხვედრაზე წამიყვანა. ქეიფის წინამძღოლად გამაღიზიანებელი, ბებერი თხა სახელად ჰორაციო ტ. მაგგინესი მოგვევლინა. მან ლაპარაკი იმის დაჩემებით დაიწყო რომ ყოვლისშემძლე ეთანხმება მის საშინელ შეხედულებებს და ნელ-ნელა პროგრამის მთავარ თემას, გოგოებს მიუახლოვდა. ამან, არავინ გააკვირვა. მან თქვა რომ თუ გოგოსთან ერთად გიწევთ გასეირნება, მხოლოდ თქვენს დასთან ერთად უნდა გაისერნოთ! ჩემთვის, გასაგები გახდა, რომ ერთ დღეს,  სამყაროს ჩემი სიზმრების საქორწინო ჩინგის ყაენივით რომ მოვლენოდი, საშინლად ინცესტურ დროს მომიწევდა არსებობა. ჯერ კიდევ მესმის მისი შეშლილი, უნამუსო ბრალდებები ბიბლიის მიერ პირველი რეგისტრირებული მასტურბატორის, საწყალი ონანის წინააღმდეგ. ის მუშტს გვიშვერდა და ოფლიანი ყარყურიმით გვეუბნებოდა, “მან თესლი დაღვარა! ოოოჰ, ეს მონსტრული, სასირცხვილო და უნამუსო აქტი! მან ის მიწაზე დაღვარა, ღმერთი გაანაწყენა და ღმერთმა მოკლა ის!”

თუმცა, რაც უფრო მეტად ვფიქრობ, საბედნიეროდ მით უფრო ვრმწუნდები იმაში რომ შენ ვერასდროს ვერ აღიქვამ იმ საშინებელებს რომლებიც მამაშენმა ახალგაზრდობისას გამოიარა. ამის მიზეზი კი ის უპირატესობებია რომლებიც, ჩემგან განსხვავებით, შენ გერგო. მოდი სამი მათგანი დავასახელოთ: პირადი ოთახი, მასტურბატორი მამა და დოქტორი ალბერტ ელისი.

ჩირაღდანი ყველა ჩვენთაგანისათვის მიმქონდა და ის იმაზე უფრო შორს მივიტანე ვიდრე ვინმეს ეგონა. მე ჩემი საიდუმლო ტომის პრომეთე ვიყავი, გონადიკური უძღები შვილი, ფორმაში მყოფი მეხისებური სპერმატიფორუსი,  მასტურბატორი მასტურბატორთა შორის!

პოლ ოსტერის “კინო” და ილუზორული სამყაროს ფილოსოფია [რეცენზია “ილუზიების წიგნზე”]

book_book_of_illusions_jpg_280x450_q85

წარმოიდგინეთ რომ გიყვართ კინო, ან თუ გიყვართ კინო და ამის წარმოდგენა საჭირო არაა, უბრალოდ გაიხსენეთ რომ გიყვართ კინო. ახლა კი წარმოიდგინეთ რომ რეჟისორი რომელიც ყველაზე მეტად გიყვართ და პატივს სცემთ, ანადგურებს თავის ათზე მეტ ფილმს, ისე რომ არცერთი მათგანი მაყურებელს არ უნახავს. თქვენ იცით რომ ყოველი ფილმი, რომლითაც რეჟისორი უმოწყალოდ  კვებავს ცეცხლს, წარმოადგენს შედევრს, თუმცა მათი ნახვა არავის, არასდროს ეღირსება. დაახლოებით ასეთ “სისასტიკეს” სჩადის პოლ ოსტერი “ილუზიების წიგნში,” იმ განსხვავებით რომ მსახიობს და რეჟისორს, რომელზეც ავტორი გვიყვება, არასდროს უარსებია.

“ყველას ეგონა რომ ეს ადამიანი მკვდარია,” ასე იწყება “ილუზიების წიგნი,” რომელიც მუნჯი კინოს ვარსკვლავის, ჰექტორის მანის შესახებ მოგვითხრობს. ჰექტორი მანი მე-20 საუკუნის ოციანი წლების ბოლოს უცნაურად გაუჩინარდება, თუმცა დროთა განმავლობაში ყველას დაავიწყდება. ჰექტორ მანის შესახებ ავტორი თავის მხრივ სხვა გამოგონილი პერსონაჟის, პროფესორ დევიდ ზიმერის მეშვეობით მოგვითხრობს. პროფესორს  მეუღლე და შვილები ავიაკატასტროფაში დაეღუპნენ. ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში  ის დეპრესიიდან ვერ გამოდის და საკუთარ მეხსიერებას ალკოჰოლში ახრჩობს.

ერთხელაც, ტელევიზორის ყურებისას დევიდი, ჰექტორ მანის ფილმიდან მოკლე ეპიზოდს წააწყდება, ეს ეპიზოდი მას რიგიანად გააცინებს. ეს პირველი სიცილია მისი ოჯახის წევრების გარდაცვალებიდან. იმ მომენტიდან ჰექტორ მანის ბიოგრაფიის შესწავლა  დევიდისთვის ცხოვრებასთან საერთო ქსელების შესანარჩუნებლად  პრაქტიკულად ერთადერთ საშუელაბად იქცევა. ის საკუთარ თავს მანის ცხოვრების შესწავლას უძღვნის და პირველ რიგში მისი იმ მცირეოდენი ფილმების ყურებას გადაწყვეტს რომლებიც ამერიკის და ევროპის სხვადასხვა ქალაქების კინოცენტრებში ინახება.

ნაწარმოებში ოსტერი ჰექტორ მანის ორ ფილმს აღწერს; “Mr. Nobody” (“ბატონი არავინ”), და “The Inner Life of Martin Frost” (“მარტინ ფროსტის შინაგანი ცხოვრება”). ოსტერი ორივე ფილმს ისეთი ოსტატობით აღწერს რომ რთულია დაიჯერო რომ ჰექტორ მანი გამოგონილი პერსონაჟი, ხოლო აღწერილი სურათები გამოგონილი ფილმებია. ოსტერის ფანტაზია იმდენად ფენომენალურია რომ წიგნის კითხვისას, ჰექტორ მანის ფიქტიურობის შესახებ რამდენჯერმე დავეჭვდი და გუგლის საძიებო სისტემა არაერთხელ გამოვიყენე. მიუხედავად იმისა რომ მანი ნამდვილად გამოგონილი პერსონაჟია და წიგნში აღწერილი ფილმი ასევე ოსტერის ფანტაზიის ნაყოფს წარმოადგენდა, წიგნის გამოსვლის შემდეგ, ის მართლაც ფილმად აქციეს (პოლ ოსტერის სცენარით და რეჟისურით), რომელშიც ერთ-ერთ მთავარ როლს ირენ ჟაკობი ასრულებს.  

“ილუზიების წიგნში” ავტორი დევიდ ზიმერის და ჰექტორ მანის ცხოვრებებს შორის თითქოს პარალელს ავლებს, ხოლო ნაწარმოების ფილოსოფიის ქვაკუთხედად ძველ კითხვას არჩევს; “თუ ტყეში ხე დავარდა და ახლო-მახლო არავინ არაა ვინც ამის შესახებ გაიგებს, შეიძლება თუ არა ითქვას რომ ეს ხე ნამდვილად არსებობდა?’ ოსტერი ფრაზას ნაწარმოებში განგებ ახსენებს და თითქოს პარალელს ავლებს თავისი ნაწარმოების ფაბულასთან, რომელიც თავის მხრივ შემდეგ კითხვას უნდა აღუძრავდეს მკითხველს: “თუ ადამიანმა ცხოვრება ისე განვლო, რომ ამ ცხოვრების შესახებ, არავის გაუგია, უცოცხლია თუ არა ნამდვილად ამ ადამიანს?”

“ილუზიების წიგნის” ხიბლი ისაა რომ ავტორი მაქსიმალურად მარტივად წერს, თუმცა ამავდროულად  მძიმე და ეკზისტენციალისტურ თემებს განიხილავს, რომელიც მკითხველს წიგნის წაკითხვის შემდეგ დიდი ხნის განმავლობაში თან სდევს. ბოლოს იმის თქმა შეილება რომ “ილუზიების წიგნი” საინტერესო, ინფორმატიული და თავგადასავლებით სავსე ნაწარმოებია, რომლის არცერთი აბზაცი არ მოგაწყენთ.

სიბრმავის ნათელი მაგალითი სარამაგოსგან [რეცენზია “სიბრმავეზე”]

saramago

ჟოზე სარამაგოს რომანი, “სიბრმავე”, მკითხველს პირველივე აბზაციდან უცნაურ და დამაინტრიგებელ ნარატივში აგდებს; ნაწარმოების ერთ-ერთი გმირი მანქანის ტარებისას, ყოველგვარი წინაპირობის გარეშე, ბრმავდება. როდესაც მკითხველი ხვდება რომ  ეს უცნაური სიბრმავე ვირუსულ და ეპიდემიურ ხასიათს ატარებს, ინტრიგა კიდევ უფრო მძაფრდება.

რამდენიმე შემთხვევის გამოვლენის შემდეგ, უსახელო ქალაქის მთავრობა ეპიდემიის თავიდან ასაცილებლად,  ინფიცირებულ ადამიანებს კარანტინში ათავსებს, მაგრამ ძალიან მალე, ამ ჯგუფს სულ უფრო მეტი ადამიანი ემატება და რაც უფრო მეტია ინფიცირებული ადამიანების რიცხვი, მით უფრო გაუსაძლისი და არადამიანური ხდებ მთავრობის დამოკიდებულება თავისი მოქალაქეების მიმართ. გარკვეული პერიოდის შემდეგ სიტუაცია კონტროლს ვეღარ ექვემდებარება და საბოლოოდ ქალაქის პრაქტიკულად მთელი მოსახლეობა ბრმავდება.

ქალაქი სავსეა ექსკრემენტებით, მიტოვებული სახლებით, რომლებსაც აქა-იქ მოსიარულე ბრმა მოქალაქეები შემთხვევითობის პრინციპით იყენებენ დროებით თავშესაფრად და რომლებისთვისაც ყველაზე დიდ საზრუნავს საჭმლის პოვნა წარმოადგენს. დაბრმავებული მოქალაქეები მუდმივად დაუბანლები, ცას იმას შესთხოვონ რომ რაც შეიძლება ხშირად მოწვიმოს და ამ წვიმის წვეთებში ოდნავ მაინც გასუფთავდნენ, ეს ის სამყაროა, რომელსაც სარამაგო დეტალურად აღწერს და რომლითაც ავტორი ადამიანის სულის ყველაზე დაბალ საფეხურს გვაჩვენებს. სწორედ ასეთ ვითარებაში ვლინდება ნაწარმოების სხვადასხვა პერსონაჟების ნამდვილი, შეუნიღბავი, ცხოველთან მიახლოვებული ბუნება.

კითხვისას იქმნება შთაბეჭილება რომ თქვენს წინაშე ზომბებისგან შემდგარი, აპოკალიპტური სამყაროა, თუმცა არა, ესენი ზომბები არ არიან. ეს იგივე ადამიანები არიან რომლებსაც მხედველობის გარდა სხვა ოთხი გრნობა და რაც მთავარია ტვინი შერჩენია, თუმცა წინა აბზაცში მოყვანილ აღწერილობის გათვალისწინებით, რთული მისახვედრი არაა რომ ზოგიერთ შემთხვევაში, ეს ადამიანები ზომბებზე უარესად იქცევიან.

ერთადერთი ვინც არ ბრმავდება ექიმის მეუღლეა, რომელიც ნაწარმოების დასაწყისში კარანტინში წაყვანილი მისი ქმრის დაკარგვის შიშით მოიყუება.  ის თავიდანვე დილემის წინაშე დგება, გაუზიაროს თუ არა საიდუმლო ვინმე სხვას გარდა მის ქმრისა? თუმცა, კარანტინში მოშიმშილე და მძიმე ვითარებში ჩავარდნილი ბრმის დანახვის შემდეგ, ის ხვდება რომ მისი უპირატესობა შეიძლება ნაკლად იქცეს, მხოლოდ იმიტომ რომ ის უმალ გახდება ზოგიერთის მონა.

სარამაგო სრულიად წარმოუდგენელ, ფანტასტიურ რომანს გვთავაზობს, რომელიც საკუთარი ფანტაზიით და ამ ფანტაზიის სკურპულოზურ დეტალების ასახვით, გვაჯადოებს. თუმცა, ამ ფანტასტიკაში ავტორი ფანტაზიას იარაღად იყენებს, იმ იარაღად რომელიც ბრმების სამყაროში მოყვანილი მაგალითებით, თვალებს უხელს იმ მიწიერ, ადამიანურ თვისებებზე, რომლებზეც მკითხველის ჩვეულ სამყაროში, ხშირად  ვერ ან არ ხედავენ.

P.S. კინოადაპტაციის ტრეილერი შეგიძლიათ იხილოთ აქ.