წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. თებერვალში წაკითხული ნაწარმოებების შეფასება.

იყო და არა იყო რა. იყო ერთი დიქტატორი სახელად რაფაელ ტრუხიო. ზედმეტსახელად მას ჯეფე (მთავარი; “შეფი”) შეარქვეს. ჯეფე კარიბის ზღვაში მდებარე დომინიკელთა რესპუბლიკას მართავდა. ჯეფე იღებდა ყველაფერს რაც მოსწონდა და კლავდა ყველას ვინც არ მოსწონდა. ტრუხიო მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე  გამორჩეული დიქტატორი, დომინიკელებს 30 წლის განმავლობაში, 1961 წლამდე ატერორებდა. ჯეფეს მმართველობა გასდევს ფონად დომენიკელ-ამერიკელი ავტორის, ჯუნო დიაზის ნაწილობრივ ავტობიოგრაფიულ ნაწარმოებს – “ოსკარ ვაოს მოკლე და საუცხოო ცხოვრებას”. ჩვეულებრივი ლიტერატურული ხერხია, ისაუბრო მნიშვნელოვან პოლიტიკურ, თუ გლობალურ თემაზე ერთი, ან რამდენიმე რიგითი ადამიანის ცხოვრების აღწერის მეშვეობით. წიგნის ნარატივი რამდენიმე ათწლეულს მოიცავს. თავიდან ის ამერიკაში ემიგრირებულ დომინიკელ ოჯახზე მოგვითხრობს, თუმცა მოგვიანებით წარსულში და დომინიკაში გვაბრუნებს. მიუხედავად იმისა, რომ წიგნი მნიშვნელოვან პოლიტიკურ თემებს ეხება, პარალელურად ავტორი მთავარი პერსონაჟისთვის ასევე არანაკლებ მნიშვნელოვან საკითხზე გვესაუბრება – შეძლებს კი საოცრად მორცხვი ოსკარი, თავისი მოკლე ცხოვრების განმავლობაში დაწვეს ქალთან?  შეიძლება ისტორიულ-პოლიტიკურ კონტექსტში ოსკარის პრობლემას არავითარი მნიშვნელობა არ ჰქონდეს, მაგრამ რა არის ადამიანთა ისტორია, თუ არა ამ პირადი პრობლემების ერთობლიობა? დიაზის ოსტატობა სწორედ ამ პირადი და ისტორიული კონტექსტების სინქრონიზაციის უნარში გამოიხატება. ამრიგად, ავტორი თითქოს გვახსენებს, რომ დიქტატორები და ქვეყნის მმართველები, არა უბრალოდ ისტორიის მიერ გასახსენებელ პერსონაჟებს, არამედ ყოველი კონკრეტული ადამიანის ბედზე პასუხისმგებელ პირებს წარმოადგენენ. მიუხედავად იმისა, რომ წიგნის ორიგინალურ ენას ინგლისური წარმოადგენს, ხშირია ესპანური სიტყვები. ავტორის ეს ჩანაფიქრი მარტივი გასაგებია – ოჯახის ბედი დომინიკას და ამერიკას უკავშირდება, შესაბამისად ინგლისურენოვან და ესპანურენოვან სამყაროებს. ასეთი მიდგომა კი წიგნს უფრო დამაჯერებელს და ავთენტურს ხდის.

არ ვიცი ნათარგმნია თუ არა ქართულად რეი ბრედბერის მოთხრობათა კრებული, რომელზედაც მოკლედ უნდა მოგახსენოთ, მაგრამ ჩემს თავს ამის უფლებას ვერ მივცემ. ინგლისურად მას “I sing the body electric” ჰქვია. თარგმანს ერთი ორად ის ართულებს, რომ კრებულის სათაური უოლტ უიტმანის ერთ-ერთი ლექსის ციტატას წარმოადგენს. პოეზია კი განსაკუთრებით რთული სათარგმნია. სამაგიეროდ ძალიან მარტივი გასაგებია კრებულში შესული ბრედბერის მოთხრობები. ახალს არაფერს გეტყვით, თუ ბრედბერიზე შეგახსენებთ, რომ ის გაცილებით მეტია ვიდრე უბრალოდ ფანტასტიკა და ისეთ უნივერსალურ თემებს ეხება როგორიც სიყვარული, მეგობრობა, და ზოგადად ცხოვრებაა. ამიტომაცაა, რომ ბრედბერი არამხოლოდ ფანტასტიკის მოყვარულებს შორის, არამედ ზოგადად ლიტერატურის მოყვარულ ადამიანებში (მათ შორის ლიტერატურულ სნობებს შორის, რომლებიც ფანტასტიკას არ აღიარებენ) დიდი პოპულარობით სარგებლობს. ამ კონკრეტულ კრებულში კი, “ხვალინდელ ბავშვს” და “ღამის ზარს” გამოვყოფდი. პირველი ახალდაბადებულ ჩვილზე მოგვითხრობს, რომელიც მშობლებს პირამიდის ფორმაში მოევლინება, ხოლო მეორე – ადამიანზე რომელიც პლანეტა მარსზე სრულ მარტოობაში რამდენიმე ათწლეულს ატარებს…

ავსტრიელი მწერლის ტომას ბერნჰარდის Beton (ბეტონი) შეიძლება ეგზისტენციალურ ჟანრს მივაკუთვნოთ. ნაწარმოების მთავარი გმირი, რუდოლფი მენდელსონ ბარტოლდიზე წიგნის დაწერას აპირებს და ამ საქმისთვის საგულდაგულო მომზადების მიუხედავად, ვერაფრით ახერხებს მუშაობის დაწყებას. ამის მაგივრად ის იწყებს გაუთავებელ საუბრებს მის ცხოვრებაზე, დაზე, ადამიანებზე, სოციალურ წრეებზე და ა.შ. პირველი პირიდან მოთხრობილი 150 გვერდზე გაწელილი მონოლოგი მკითხველს შეიძლება თავიდან მოსაწყენ პერსპექტივად მოეჩვენოს, თუმცა ნაწარმოები ერთ ამოსუნთქვაზე იკითხება. ეს კი პირველ რიგში ავტორის იუმორის და ირონიის გრძნობის დამსახურებაა. ერთ-ერთ დასამახსოვრებელ მონაკვეთად, მთავარი პერსონაჟის აზრი ძაღლების შესახებ შეგვიძლია მივიჩნიოთ. რუდოლფი ვერ იტანს ძაღლებს და ამტკიცებს რომ არა ადამიანები, არამედ სწორედ რომ ძაღლები მართავენ მათ პატრონებს. მაგალითად შოპენჰაუერი მოჰყავს და საბოლოოდ ასკვნის, რომ შოპენჰაუერს და შესაბიმისად მის ფილოსოფიას არა მისი გონება, არამედ მისი ძაღლი მართავდა.

საქართველოს უახლეს ისტორიაში საინტერესო ექსკურს წარმოადგენს გოგი გვახარიას “ცრემლიანი სათვალე”. ვფიქრობ, ჩემი და ჩემზე ახალგაზრდა თაობისთვის საინტერესო უნდა იყოს ავტორის ერთგვარი დღიური საქართველოზე და საბჭოთა კავშირზე, რომელიც მოგვიანებით ამ რეგიონის ფარგლებსაც სცდება. წიგნი ესეების კრებულს წარმოადგენს, რომელიც მე-20 საუკუნის 70-იანი წლებიდან იწყება და ქრონოლიგიურად ვითარდება 2004 წლამდე. მიუხედავად იმისა, რომ გვახარია მეტწილად კინომცოდნედ აღიქმება, პირადად ჩემთვის, აქ მოყვანილი ესეები პირველ რიგში ისტორიული  და უფრო ნაკლებად კინოს კუთხით არის საინტერესო. უფრო მეტიც, კინო შეფასებებში ავტორი ძალიან სუბიექტურია (ალბათ ისევე როგორც ნებისმიერი კინო მოყვარული) და ამ შემთხვევაში მკითხველის გადასაწყვეტია დაეთანხმება თუ არა მას. მაგალითად, ვერაფრით გავიზიარებ შეფასებას ანდრეი ტარკოვსკის და ვუდი ალენის შესახებ. არის სხვა თემებიც, რომელიც ზოგიერთი მკითხველის მოსაზრებებთან თანხვედრაში შეიძლება ვერ მოვიდეს, თუმცა იმ პირობებში როდესაც საქართველოში უახლესი ისტორიის გააზრების, თუნდაც სუბიექტური გააზრების ნაკლებობაა, წიგნი ყურადსაღებ ნაშრომს წარმოადგენს.

წინა თვის მიმოხილვა.

One thought on “წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. თებერვალში წაკითხული ნაწარმოებების შეფასება.

  1. Pingback: წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. თებერვალში წაკითხული ნაწარმოებების შეფასება. - ქართული ბლო

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s