წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. #12.

რობერტ პირსიგი “ზენი და მოტოციკლის მოვლის  ხელოვნების” (Zen and the Art of Motorcycle Maintenance)  ავტორია, რომელსაც ამ ნაწარმოების დაბეჭდვაზე 121-მა გამომცემელმა უთხრა უარი. ამ ფონზე შეიძლება ითქვას რომ 122-ე გამომცემელმა გარისკა და დაბეჭდა წიგნი, რომელიც ბესტსელერად იქცა და საბოლოო ჯამში 5 მილიონი ეგზემპლარად გაიყიდა. პირველად 1974 წელს გამოცემული ნაწარმოები დღეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში და ალბათ ზოგადად ინგლისურენოვან სამყაროში საკულტო ნაწარმოებად ითვლება. ეს არის ფილოსოფიური ხასიათის მხატვრული ნაწარმოები, რომლის განხილვის მთავარ საგანს სიცოცხლის აღქმა და ხარისხი, როგორც ფილოსოფიური კატეგორია,  წარმოადგენს. რომანი პირველ პირშია გადაწყვეტილი, მთხრობელი მიჰყვება 17 დღიან მოგზაურობას მოტოციკლით მინესოტადან კალიფორნიაში, რომლის დროსაც ერთგვარი ფილოსოფიური ინტერლიუდების სახით ავტორი გვესაუბრება ეპისტემოლოგიაზე, ემოტივიზმზე და სხვა ფილოსოფიური თემებზე. რომანი  საკმაროდ პოპულარული ენით არის დაწერილი და ამიტომაც მკითხველისგან არ მოითხოვს ფილოსოფიური დისციპლინების განსაკუთრებულ ცოდნას.

პოლ ოსტერის “მოგზაურობები სკრიპტორიუმში” (Travels in the Scriptorium) ერთგვარი ექსპერიმენტია, რომელიც შეგვიძლია დავახასიათოთ როგორც ლიტერატურა ლიტერატურისათვის. წიგნის მთავარი გმირი, მისტერ ბლანკი (თარგმანში ბატონი სიცარიელე) უცნობ ოთახში იღვიძებს, რომელსაც საკუთარი თავის შესახებ არაფერი ახსოვს. მას სხვა ადამიანები სტუმრობენ, მათი მეშვეობით და ოთახში არსებული სხვა მინიშნებებით ის ცდილობს გაარკვიოს თუ ვინ არის ის და როგორ დააღწიოს თავი “ტყვეობას”. ნაწარმოები სავსეა ალუზიებით ოსტერის სხვა ნაწარმოებებზე, ამ მხრივ უნდა აღინიშნოს რომ ავტორი მსგავსი თხრობის (რომანი რომანში) ოსტატია. შეიძლება ითქვას, რომ ნაწარმოების მკითხველი მთავარი პერსონაჟის მსგავსად თავიდან გაურკვევლობაშია და მის მსგავსად ცდილობს გაარკვიოს თუ რა ხდება სინამდვილეში და ამოხსნას ნაწარმოების აზრი, ამიტომაც თავს შევიკავებ  და წიგნის მთავარ თემას არ გაგიმხელთ. წიგნს ვურჩევდი ლიტერატურის იმ მოყვარულებს, რომლებიც მზად არიან გაწირონ რამდენიმე საათი ისეთი ტიპის ნაწარმოებისთვის, რომელიც პრინციპში ლიტერატურული თამაშის გარდა არაფერს ეხება და უფრო ფაზლს წარმოადგენს, ვიდრე ზოგადსაკაცობრიო თემებზე აგებულ ნაწარმოებს.

ფიოდორ დოსტოევსკიზე რეცენზიების წერა ყველაზე მეტად მეუხერხულება ხოლმე. ეს მეტწილად იმის დამსახურებაა, რომ ეს ავტორი პოპულარულ კულტურაში ათასობით შემფასებელის წყალობით პარნასის მწვერვალზე იმყოფება და მკითხველისთვის უბრალოდ სიტყვა “დოსტოევსკის” ხსენება საკმარისია ხოლმე. ამის მიუხედავად მაინც ვიტყვი ერთ ორ სიტყვას მის “საწყალ ადამიანებზე” (Бедные люди). პირველ რიგში საინტერესო ის არის, რომ ეს ნაწარმოები დოსტოევსკის შემოქმედებაში პირველი რომანია. ნაწარმოები ეპისტოლარულ ჟანრშია დაწერილი და აღწერს ურთიერთობას ჩვეულებრივ სახელმწიფო სტრუქტურაში მომუშავე კლერკის მაკარ დევუშკინის და მის შორეული ნათესავის, მკერავის ვარვარა დობროსელოვას შორის. ორივე ძალიან მძიმე, დამამცირებელ სიღარიბეში ცხოვრობს, თუმცა ამის მიუხედავად ორივე ისწრაფის მაღალ საზოგადოებისკენ. ამ ნაწარმოების კითხვისას კიდევ ერთხელ დავრწმუნდი რომ დოსტოევსკის უპირატესობა სხვა ავტორებთან შედარებით იმაში მდგომარეობს რომ ამ მწერალს აქვს საოცარი უნარი “შეძვრეს სხვა ადამიანის კანში” და უშეცდომოთ, ძალიან დამაჯერებლად აღწეროს სხვა ადამიანის ცხოვრება, აზრები და განცდები.

სამყაროში არსებობს ძალიან ბევრი საინტერესო რამ რაც ცალკეული ადამიანისთვის ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში შეუმჩნეველია ხოლმე და იშვიათად დგება მომენტი როდესაც ამ “საინტერესო მოვლენის” დანახვის საშუალება ეძლევა. ასეთ მომენტში ადამიანი ფიქრობს როგორ მოხდა ისე, რომ ამდენი ხანი, ამდენი წელი იცხოვრა ისე რომ ამის შესახებ არაფერი გაეგოს? ანალოგია შეგვიძლია ლიტერატურულ სამყაროში გადავიტანოთ და ვთქვათ რომ არსებობს უამრავი საინტერესო, განსხვავებული და მშვენიერი ნაწარმოები, რომელიც ჯერ არ აღმოგვიჩენია. ერთ-ერთ ასეთ ნაწარმოებად “უკანასკნელი სამურაი” (The Last Samurai)  მიმაჩნია. წიგნის სათაურმა შეცდომაში არ შეგიყვანოთ, ამ რომანს არაფერი აქვს საერთო ამავე სახელწოდების ჰოლივუდურ ფილმთან, ეს აბსოლუტურად განსხვავებული სამყაროა. არ მახსოვს თუ როდის წავიკითხე ბოლოს წიგნი, რომელსაც ასეთი განსხვავებული თხრობის სტილი და შინაარსი ჰქონოდა. წიგნის ავტორი ჰელენ დიუტი მოგვითხრობს ამბავს ქალზე (სიბილა), რომელიც აკირა კუროსავას კლასიკის “შვიდი სამურაის” ფანია და რომელიც ამ ფილმს კვირაში ერთხელ მაინც თავიდან ბოლომდე უყურებს. სიბილას ჰყავს მცირეწლოვანი ვაჟი, ლუდო. ლუდო გენიოსია, სამი წლის ასაკში ინგლისურის გარდა ის ლაპარაკობს იაპონურად და ბერძნულად, ხუთი წლის ასაკში აქვს წაკითხული ანტიკური ლიტერატურის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები, ის ბრწინვალე გონებაა, რომელიც ცოდნას უდაბნოში წყალს მოწყურებული მოგზაურივით ეწაფება. თუმცა, ამის მიუხედავად ლუდოს ყველაზე დიდ ინტერესს მამამისის ვინაობა წარმოადგენს. მას აქვს შვიდი ვერსია და ეს შვიდივე ვერსია უნდა შეამოწმოს, მივიდეს პოტენციურ მამასთან, გაესაუბროს და გამოიტანოს დასკვნა. “უკანასკნელი სამურაი” ინტელექტუალური, ამ სიტყვის კარგი გაგებით, ტიპის ნაწარმოებია, რომელიც ნამდვილად უნდა იყოს გადაკითხვის ღირსი.

თუ მხატვრულ ლიტერატურას გვერდზე გადადებთ და მნიშვნელოვანი წიგნის წაკითხვას გადაწყვეტთ, ნაომი კლაინის “ლოგოს გარეშე” (No Logo) გირჩევდით. ნაომი კლაინი 21-ე საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მემარცხენე აქტივისტია, რომელიც კორპორატიული გლობალიზაციის ერთ-ერთ ყველაზე მწვავე კრიტიკოსად შეგვიძლია მივიჩნიოთ. ეს კონკრეტული წიგნი მსხვილ კორპორაციების მხრიდან უფლებების დარღვევებზე, აგრესიულ მარკეტინგზე, ბრენდინგზე, ცენზურაზე და სხვა თემებზე საუბრობს. ჩვენ ყველას მოგვიკრავს ყური სიტყვაზე ნაიკის ეგრეთწოდებულ sweatshop-ებზე და იაფი ჩინელი თუ ინდონეზიელი მუშახელზე. თუმცა, ერთია ყური გქონდეს მოკრული და მეორე კითხულობდე რეალურად არსებულ ფაქტების შესახებ. მართალია წიგნი კლაინმა 90-იანი წლების მიწურულს დაწერა, მაგრამ ვფიქრობ ეს თემა დღევანდელ სამყაროში კიდევ უფრო აქტუალურია.

წინა მიმოხილვა იხილეთ აქ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s