Category Archives: რას ვკითხულობ

წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. #13.

რუსეთის წარსული თუ გაინტერესებთ, ან აწმყოს გემო გინდათ შეიგრძნოთ, ან თუნდაც შესაძლო მომავალი იხილოთ, ვლადიმირ სოროკინის “შაქრის კრემლს” (Сахарный кремль) გირჩევთ. სოროკინი სატირიკოსია, რომელიც დისტოპიური ნაწარმოების მეშვეობით აკრიტიკებს საკუთარ სამშობლოს. “შაქრის კრემლი” რამდენიმე მოთხრობისგან შედგება, სადაც მოქმედება რუსეთის ახლო მომავალში ვითარდება. ამ მოთხრობებს ერთი თემა აერთიანებთ – მიუხედავად ტექნოლოგიური პროგრესისა, საზოგადოება თავისუფლების და პოლიტიკური განვითარების ხარისხით სადღაც წარსულში, პეტრე პირველის დროინდელ რუსეთშია ჩარჩენილი. “შაქრის კრემლი” სოროკინის “ოპრიჩნიკის დღის” ერთგვარ სიქველს წარმოადგენს. ეს უკანასკნელი ცოტა ხნის წინ ქართულად ითარგმნა.

უცნობია, თუ რატომ დაარქვა ჩილელმა ავტორმა, რობერტო ბოლანიომ საკუთარ უკანასკნელ რომანს – 2666-ს, ყოველშემთხვევაში, თითქმის 900 გვერდიანი ნაწარმოები ამის შესახებ არავითარ ინფორმაციას არ იძლევა, ისევე როგორც ჩემთვის ცნობილი რეცენზიები. თუმცა, თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ ბოლანიო რომანის დასრულებამდე 2003 წელს გარდაიცვალა, შეიძლება იმის ვარაუდი, რომ მან უბრალოდ ახსნის დატოვება ვერ მოასწრო. ნაწარმოები ხუთი განსხვავებული ისტორიისგან შედგება (პრინციპში ამ თითოეულ ამბავს ჰქონდა პოტენციალი ცალკე რომანი ყოფილიყო). ამ ხუთიდან სამი – პირდაპირ თუ ირიბად მექსიკაში 90იან წლებში მომხდარი ერთგვარი ფემიციდის ეპიდემიის შესახებ მოგვითხრობს (ზოგიერთ შემთხვევაში მკვლელობის ისტორიები ზედმეტად დეტალურიც კი არის), დანარჩენი ორი კი გამოგონილი მწერლის ბენო ვონ არჩიმბოლდის და მისი ცხოვრებით დაინტერესებული ლიტერატურული კრიტიკოსების ამბავს გვიამბობს. ეს ორი თემა ერთმანეთს მეტწილად პერსონაჟების და ტოპონიმების მეშვეობით კვეთს… 2666 ამბიციური, დიდი შრომის შედეგად შექმნილი ნაწარმოებია და მას ადვილ წასაკითხ წიგნების რიცხვს ნამდვილად ვერ მივაკუთვნებთ.

რობერტო ბოლიანოს ნაწარმოებისგან განსხვავებით ბევრ დროს არ წაგართმევთ, მაგრამ სიამოვნებას მიგაღებინებთ მორის სენდაკის “სადაც მონსტრები ცხოვრობენ” (Where the wild things are, რადგანაც წიგნის სათაურის ქართული ვერსია ვერ აღმოვაჩინე, ასეთ თარგმანს გთავაზობთ). მიუხედავად იმისა, რომ ნაწარმოები ბავშვებისთვის არის განკუთვნილი და სულ 338 სიტყვისგან შედგება, ვფიქრობ უფროსი თაობის წარმომადგენლებიც მისი წაკითხვით არაფერს დაკარგავენ. რაც მთავარია, წიგნის მთავარ ღირსებას ავტორის მიერ შესრულებული ილუსტრაციები წარმოადგენენ.

მიუხედავად იმისა, რომ “აბსურდისტანი” (Absurdistan) ამერიკელი ავტორის ნაწარმოებია, არ გაგიკვირდეთ, თუ კითხვისას გამოგონილ ქვეყანას და საქართველოს, განსაკუთრებთ 90-იანი წლების საქართველოს, შორის ძალიან ბევრ მსგავსებას აღმოაჩენთ. “აბსურდისტანი” ჰარი შტეინგარტის, წარმოშობით საბჭოელი ებრალი ავტორის რომანია, რომელიც რუსი ებრაელი ახალგაზრდის შესახებ მოგვითხრობს. ახალგაზრდა პოსტ სოვეტიკუსია, საბჭოური ფესვებით და ამერიკული განათლებით, ის მდიდარი კრიმინალური წარსულის მქონე მამიკოს შვილია, რომელსაც დეპორტაციის შემდეგ ძალიან სურს ა.შ.შ.-ში დაბრუნება და ამ მიზნით ყალბი პასპორტის გაკეთებას აბსურდისტანში გადაწყვეტს. აბსურდისტანში უეცრად ომი დაიწყება და მთავარი გმირი აქ დიდი ხნით “გაიჭედება”. მიუხედავად იმისა, რომ “აბსურდისტანი” შედევრების რიცხვს არ მიეკუთვნება, საკმაოდ სასაცილო და სახალისო ნაწარმოებია. რაც შეეხება საქართველოს, თავად ავტორის ჩანაფიქრი არა რომელიმე კონკრეტული სახელმწიფოს, არამედ “ზოგადი” პოსტ საბჭოური ქვეყნის აღწერა იყო და ეს საკმაოდ კარგად გამოუვიდა.

თუ კლასიკა მოგენატრათ, შოტლანდიელ კლასიკოსს რობერტ ლუის სტივენსონს გაგახსენებთ.  “ექიმი ჯეკილის და მისტერ ჰაიდის უცნაური შემთხვევა” იმ ნაწარმოებების რიცხვშია, რომლებმაც უდიდესი გავლენა მოახდინეს მე-20 და 21-ე საუკუნის პოპ კულტურაზე. სტივენსონის ამ წიგნს არაერთგვაროვნად შეგვიძლია შევხედოთ, ერთის მხრივ საქმე გვაქვს საი-ფაი ჟანრის ერთ-ერთ პიონერთან, მაგრამ მეორე მხრივ სახეზეა ნაწარმოები რომელიც ფსიქიკური პრობლემის – პიროვნების გაორების შესახებ მოგვითხრობს. ალბათ არ შევცდებით თუ ვივარაუდებთ, რომ სტივენსონს როგორც მწერალს აინტერესებდა კეთილის და ბოროტის თანაარსებობა ერთ ადამიანში და ეს ინტერესი იმდენად ძლიერი აღმოჩნდა, რომ მას ინგლისურენოვანი ლიტერატურის ძალიან წარმატებული და მნიშვნელოვანი ნაწარმოები დააწერინა.

წინა მიმოხილვა იხილეთ აქ. 

წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. #12.

რობერტ პირსიგი “ზენი და მოტოციკლის მოვლის  ხელოვნების” (Zen and the Art of Motorcycle Maintenance)  ავტორია, რომელსაც ამ ნაწარმოების დაბეჭდვაზე 121-მა გამომცემელმა უთხრა უარი. ამ ფონზე შეიძლება ითქვას რომ 122-ე გამომცემელმა გარისკა და დაბეჭდა წიგნი, რომელიც ბესტსელერად იქცა და საბოლოო ჯამში 5 მილიონი ეგზემპლარად გაიყიდა. პირველად 1974 წელს გამოცემული ნაწარმოები დღეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში და ალბათ ზოგადად ინგლისურენოვან სამყაროში საკულტო ნაწარმოებად ითვლება. ეს არის ფილოსოფიური ხასიათის მხატვრული ნაწარმოები, რომლის განხილვის მთავარ საგანს სიცოცხლის აღქმა და ხარისხი, როგორც ფილოსოფიური კატეგორია,  წარმოადგენს. რომანი პირველ პირშია გადაწყვეტილი, მთხრობელი მიჰყვება 17 დღიან მოგზაურობას მოტოციკლით მინესოტადან კალიფორნიაში, რომლის დროსაც ერთგვარი ფილოსოფიური ინტერლიუდების სახით ავტორი გვესაუბრება ეპისტემოლოგიაზე, ემოტივიზმზე და სხვა ფილოსოფიური თემებზე. რომანი  საკმაროდ პოპულარული ენით არის დაწერილი და ამიტომაც მკითხველისგან არ მოითხოვს ფილოსოფიური დისციპლინების განსაკუთრებულ ცოდნას.

პოლ ოსტერის “მოგზაურობები სკრიპტორიუმში” (Travels in the Scriptorium) ერთგვარი ექსპერიმენტია, რომელიც შეგვიძლია დავახასიათოთ როგორც ლიტერატურა ლიტერატურისათვის. წიგნის მთავარი გმირი, მისტერ ბლანკი (თარგმანში ბატონი სიცარიელე) უცნობ ოთახში იღვიძებს, რომელსაც საკუთარი თავის შესახებ არაფერი ახსოვს. მას სხვა ადამიანები სტუმრობენ, მათი მეშვეობით და ოთახში არსებული სხვა მინიშნებებით ის ცდილობს გაარკვიოს თუ ვინ არის ის და როგორ დააღწიოს თავი “ტყვეობას”. ნაწარმოები სავსეა ალუზიებით ოსტერის სხვა ნაწარმოებებზე, ამ მხრივ უნდა აღინიშნოს რომ ავტორი მსგავსი თხრობის (რომანი რომანში) ოსტატია. შეიძლება ითქვას, რომ ნაწარმოების მკითხველი მთავარი პერსონაჟის მსგავსად თავიდან გაურკვევლობაშია და მის მსგავსად ცდილობს გაარკვიოს თუ რა ხდება სინამდვილეში და ამოხსნას ნაწარმოების აზრი, ამიტომაც თავს შევიკავებ  და წიგნის მთავარ თემას არ გაგიმხელთ. წიგნს ვურჩევდი ლიტერატურის იმ მოყვარულებს, რომლებიც მზად არიან გაწირონ რამდენიმე საათი ისეთი ტიპის ნაწარმოებისთვის, რომელიც პრინციპში ლიტერატურული თამაშის გარდა არაფერს ეხება და უფრო ფაზლს წარმოადგენს, ვიდრე ზოგადსაკაცობრიო თემებზე აგებულ ნაწარმოებს.

ფიოდორ დოსტოევსკიზე რეცენზიების წერა ყველაზე მეტად მეუხერხულება ხოლმე. ეს მეტწილად იმის დამსახურებაა, რომ ეს ავტორი პოპულარულ კულტურაში ათასობით შემფასებელის წყალობით პარნასის მწვერვალზე იმყოფება და მკითხველისთვის უბრალოდ სიტყვა “დოსტოევსკის” ხსენება საკმარისია ხოლმე. ამის მიუხედავად მაინც ვიტყვი ერთ ორ სიტყვას მის “საწყალ ადამიანებზე” (Бедные люди). პირველ რიგში საინტერესო ის არის, რომ ეს ნაწარმოები დოსტოევსკის შემოქმედებაში პირველი რომანია. ნაწარმოები ეპისტოლარულ ჟანრშია დაწერილი და აღწერს ურთიერთობას ჩვეულებრივ სახელმწიფო სტრუქტურაში მომუშავე კლერკის მაკარ დევუშკინის და მის შორეული ნათესავის, მკერავის ვარვარა დობროსელოვას შორის. ორივე ძალიან მძიმე, დამამცირებელ სიღარიბეში ცხოვრობს, თუმცა ამის მიუხედავად ორივე ისწრაფის მაღალ საზოგადოებისკენ. ამ ნაწარმოების კითხვისას კიდევ ერთხელ დავრწმუნდი რომ დოსტოევსკის უპირატესობა სხვა ავტორებთან შედარებით იმაში მდგომარეობს რომ ამ მწერალს აქვს საოცარი უნარი “შეძვრეს სხვა ადამიანის კანში” და უშეცდომოთ, ძალიან დამაჯერებლად აღწეროს სხვა ადამიანის ცხოვრება, აზრები და განცდები.

სამყაროში არსებობს ძალიან ბევრი საინტერესო რამ რაც ცალკეული ადამიანისთვის ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში შეუმჩნეველია ხოლმე და იშვიათად დგება მომენტი როდესაც ამ “საინტერესო მოვლენის” დანახვის საშუალება ეძლევა. ასეთ მომენტში ადამიანი ფიქრობს როგორ მოხდა ისე, რომ ამდენი ხანი, ამდენი წელი იცხოვრა ისე რომ ამის შესახებ არაფერი გაეგოს? ანალოგია შეგვიძლია ლიტერატურულ სამყაროში გადავიტანოთ და ვთქვათ რომ არსებობს უამრავი საინტერესო, განსხვავებული და მშვენიერი ნაწარმოები, რომელიც ჯერ არ აღმოგვიჩენია. ერთ-ერთ ასეთ ნაწარმოებად “უკანასკნელი სამურაი” (The Last Samurai)  მიმაჩნია. წიგნის სათაურმა შეცდომაში არ შეგიყვანოთ, ამ რომანს არაფერი აქვს საერთო ამავე სახელწოდების ჰოლივუდურ ფილმთან, ეს აბსოლუტურად განსხვავებული სამყაროა. არ მახსოვს თუ როდის წავიკითხე ბოლოს წიგნი, რომელსაც ასეთი განსხვავებული თხრობის სტილი და შინაარსი ჰქონოდა. წიგნის ავტორი ჰელენ დიუტი მოგვითხრობს ამბავს ქალზე (სიბილა), რომელიც აკირა კუროსავას კლასიკის “შვიდი სამურაის” ფანია და რომელიც ამ ფილმს კვირაში ერთხელ მაინც თავიდან ბოლომდე უყურებს. სიბილას ჰყავს მცირეწლოვანი ვაჟი, ლუდო. ლუდო გენიოსია, სამი წლის ასაკში ინგლისურის გარდა ის ლაპარაკობს იაპონურად და ბერძნულად, ხუთი წლის ასაკში აქვს წაკითხული ანტიკური ლიტერატურის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები, ის ბრწინვალე გონებაა, რომელიც ცოდნას უდაბნოში წყალს მოწყურებული მოგზაურივით ეწაფება. თუმცა, ამის მიუხედავად ლუდოს ყველაზე დიდ ინტერესს მამამისის ვინაობა წარმოადგენს. მას აქვს შვიდი ვერსია და ეს შვიდივე ვერსია უნდა შეამოწმოს, მივიდეს პოტენციურ მამასთან, გაესაუბროს და გამოიტანოს დასკვნა. “უკანასკნელი სამურაი” ინტელექტუალური, ამ სიტყვის კარგი გაგებით, ტიპის ნაწარმოებია, რომელიც ნამდვილად უნდა იყოს გადაკითხვის ღირსი.

თუ მხატვრულ ლიტერატურას გვერდზე გადადებთ და მნიშვნელოვანი წიგნის წაკითხვას გადაწყვეტთ, ნაომი კლაინის “ლოგოს გარეშე” (No Logo) გირჩევდით. ნაომი კლაინი 21-ე საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მემარცხენე აქტივისტია, რომელიც კორპორატიული გლობალიზაციის ერთ-ერთ ყველაზე მწვავე კრიტიკოსად შეგვიძლია მივიჩნიოთ. ეს კონკრეტული წიგნი მსხვილ კორპორაციების მხრიდან უფლებების დარღვევებზე, აგრესიულ მარკეტინგზე, ბრენდინგზე, ცენზურაზე და სხვა თემებზე საუბრობს. ჩვენ ყველას მოგვიკრავს ყური სიტყვაზე ნაიკის ეგრეთწოდებულ sweatshop-ებზე და იაფი ჩინელი თუ ინდონეზიელი მუშახელზე. თუმცა, ერთია ყური გქონდეს მოკრული და მეორე კითხულობდე რეალურად არსებულ ფაქტების შესახებ. მართალია წიგნი კლაინმა 90-იანი წლების მიწურულს დაწერა, მაგრამ ვფიქრობ ეს თემა დღევანდელ სამყაროში კიდევ უფრო აქტუალურია.

წინა მიმოხილვა იხილეთ აქ.

წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. #11.

რთულია გული დაუდო ისეთ წიგნს რომლის ეკრანიზაციაც ნანახი გაქვს და რომლის ფრაზებიც კულტად არის ქცეული, თუ რა თქმა უნდა ეს წიგნი დაგლას ადამსის “ავტოსტოპით გალაქტიკაში” (The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy)  არ არის. თუ მხოლოდ ფილმი გაქვთ ნანახი და მოგწონთ, რომანი აუცილებლად უნდა წაიკითხოთ, რადგანაც წიგნი ფილმზე გაცილებით სასაცილო და დახვეწილია. თუ არც ეკრანიზაცია გაქვთ ნანახი, მაგრამ მოგწონთ ბრიტანული იუმორი  წინ ორმაგი სიამოვნება გელით. თუმცა, ვფიქრობ არც ბრიტანული იუმორის მოწონება არის აუცილებელი, წიგნი იმ შემთხვევაშიც უნდა წაიკითხოთ თუ უბრალოდ გაინტერესებთ თუ რა არის “სიცოცხლის და ყველაფრის აზრი”, რადგანაც ამ კითხვაზე პასუხს თქვენ აუცილებლად შეხვდებით ადამსის ამ ნაწარმოებში, მოგეწონებათ თუ არა ეს პასუხი ეს უკვე სხვა თემაა.

ფილიპ დიკი მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი ფანტასტიკოსია, თუმცა მის “უვარგისი ხელოვანის აღსარებებს” (Confessions of a Crap Artist)  ამ ჟანრთან არანაირი კავშირი არ აქვს. ეს ფაქტი ამ ნამუშევარს არ აკნინებს, პირიქით ვფიქრობ ფილიპ დიკის მოყვარულებისთვის ეს წიგნი სწორედ ამ ფაქტის გამო განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი უნდა იყოს. მითუმეტეს თუ გავითვალისწინებთ იმას რომ დიკს დრამით აღსავსე ნაწარმოების წერა თურმე არანაკლებად კარგად გამოსდიოდა. წიგნს საინტერესო სტრუქტურა აქვს, დიკი ამბავს რამდენიმე პერსონაჟის მეშვეობით გვიყვება, უმეტესს შემთხვევაში ის პირველი პირიდანაა დაწერილი და ხშირად ერთი და იგივე თემას სხვადასხვა კუთხიდან, სხვადასხვა პერსონაჟების პერსპექტივიდან გვანახებს და გვახსენებს რომ ერთი და იგივე საკითხს სხადასხვა ადამიანი შეიძლება რადიკალურად განსხვავებულად ხედავდეს.

ბრეტ ისტონ ელისზე  ამ ბლოგის პოსტებში არაერთხელ მისაუბრია, ერთ-ერთ ასეთ რეცენზიას შეგიძლიათ აქ გაეცნოთ. ელისის “ნულზე ნაკლები” (Less than Zero) თვისობრივად არ განსხვავდება ავტორის სხვა ნაწარმოებებისგან, თემა უცვლელია – მდიდარი მამიკოების და დედიკოების შვილები, გლამური, სექსი, ნარკოტიკები და რაც მთავარია ამ ყველაფრის უმოწყალო კრიტიკა. თუმცა, საინტერესო ის არის რომ ეს ნაწარმოები მაშინ ჯერ კიდევ ნაკლებად ცნობილი ელისის შემოქმედებაში პირველ გამოქვეყნებულ რომანად მოგვევლინა. სანამ რომანის საბოლოო ვერსიას გამოაქვეყნებდა თავდაპირველი ვარიანტი სხვადასხვა რედაქტორს სტილის გამო დაუწინია, ელისს გადაწერა არ დაეზარა და საბოლოოდ მივიღეთ სტილი, რომელიც განასხვავებს ამ ავტორს სხვა თანამედროვე მწერლებისგან.

ძალიან რთულია ისაუბრო ურსულა ლე გუინის “წყვდიადის მარცხენა ხელზე,” (The left hand of darkness) პირველ რიგში იმიტომ რომ ეს ნაწარმოები ჩემთვის ცნობილს, მათ შორის ფენტეზის ჟანრში, არაფერს ჰგავს. მიუხედავად იმისა, რომ თავად ლე გუინი ამბობს რომ მხატვრულ ლიტერატურას არანაირი კავშირი არ აქვს რეალურ სამყაროსთან და ის უბრალოდ მხატვრულ ლიტერატურას წარმოადგენს, ვფიქრობ ეს კონკრეტული ნაწარმოები ეხმაურება ბევრ თანამედროვე თემას თუ პრობლემას, მათ შორის პოლიტიკას, ერებს შორის ურთიერთობას, გენდერს და ა.შ.  ლე გუინმა 1966 წელს შექმნა ჰაინის სამყარო, რომელიც რამდენიმე ნაწარმოებს აერთიანებს, “წყვდიადის მარცხენა ხელი” ერთი-ერთი ასეთი რომანია. მოქმედება შორეულ მომავალში პლანეტა გეტჰენზე (რაც გამოგონილი ენიდან ითარგმნება როგორც ზამთარი) ვითარდება. აქ მივლინებული ჰენლი აი ცდილობს დაარწმუნოს ადგილობრივები დაამყარონ კავშირი ეკუმენელებთან (ეს სხვა პლანეტაზე არსებული რასის სახელწოდებაა), გეტჰენზე მცხოვრებები ასექსუალები არიან, რომლებიც მამრობით ან მდედრობით სქესს მხოლოდ საჭირობის შემთხვევაში იღებენ… არადა, ხომ ვთქვი რთულია ისაუბრო ამ ნაწარმოებზე თქო. ეს უნიკალური სამყაროა, რომელზეც წარმოდგენის შექმნა მხოლოდ რომანის წაკითხვის შემთხვევაში არის შესაძლებელი.

“მარკ ტვენი რელიგიის შესახებ” ცნობილი ავტორის მოთხრობების და ესსეების კრებულია, რომლებიც როგორც ამას სათაური გვამცნობს ტვენის რელიგიაზე შეხედულების შესახებ მოგვითხრობენ. ვფიქრობ ამ კრებულში შესული “წერილები დედამიწიდან”  (Letters from the Earth) განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია, ამ ნაწარმოებში სატანა ეშვება დედამიწაზე და აქაურ შთაბეჭდილებებს წერილების მეშვეობით უზიარებს მთავარანგელოზებს, მიქაელს და გაბრიელს. საინტერესოა რომ მარკ ტვენის ქალიშვილმა, კლარა კლემენსმა ნაწარმოების პირველ გამოცემაზე 1939 წელს უარი განაცხადა (მარკ ტვენი გარდაცვლილი იყო და საავტორო უფლებებს მის შვილი ფლობდა), თუმცა გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, 1962 წელს თანხმობაზე შეცვალა. მოკლედ, თუ განსხვავებული, ცოტათი ცინიკური მარკ ტვენის გაცნობა გსურთ, ამ კრებულის წაკითხვას გირჩევდით. ბონუსად კი გიტოვებთ ნაწყვეტს მულტიპლიკაციური ფილმიდან, რომელიც მარკ ტვენის ზემოთ ხსენებულ ნაწარმოებს ეფუძნება.

წინა მიმოხილვა იხილეთ აქ. 

წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. #10

წარმოიდგინეთ, რომ არსებობს ხომალდი რომელსაც სინათლის სიჩქარესთან მიახლოვებული სისწრაფით შეუძლია მოძრაობა. ასეთი ხომალდით დედამიწა რომ დატოვოთ და სიტყვაზე სამი წელი იმოგზაუროთ, სამშობლო პლანეტაზე დაბრუნებული აღმოაჩენთ, რომ მიუხედავად იმისა, რომ თქვენი ბიოლოგიური საათის მიხედვით მხოლოდ სამი წელია გასული, თქვენს წასვლამდე ჯერ კიდევ არ დაბადებული ადამიანები უკვე ზრდასრულ ასაკში არიან. სტანისლავ ლემის ნაწარმოები “დაბრუნება ვარსკვლავებიდან” (Powrót z gwiazd) მსგავს სცენარს გვთავაზობს, იმ განსხვავებით რომ მთავარი პერსონაჟი, ჰალ ბრეგი კოსმოსურ მისიას ათ წელიწადს ანდომებს, ხოლო დედამიწაზე ამასობაში 127 წელი გადის. ბუნებრივია რომ დედამიწაზე ახალდაბრუნებული ჰალი შოკშია, ყველაფერი იმდენად შეცვლილია, რომ საწყის ეტაპზე ის ქალაქში ორიენტირებასაც კი ვერ ახერხებს. დედამიწა ტექნოლოგიურად ბევრად წინ არის წასული. თუმცა, ტექნოლოგიურ პროგრესზე უფრო მნიშვნელოვანი ის არის, რომ მომავლის დედამიწა ერთგვარ უტოპიურ სამყაროს წარმოადგენს, აღმოფხვრილია ომები და ძალადობა, საჭმელი და საცხოვრებელი ადამიანს უფასოდ ეძლევა ანუ შიმშილით არავინ კვდება. ერთი შეხედვით დედამიწა უფრო კარგი ადგილია, თუმცა ჩნდება მნიშვნელოვანი კითხვა – რის ფასად მიაღწია ამ ყველაფერს ადამიანმა?

როალდ დალი სიკეთის განსახიერებაა და არა იმ მიზეზით რომ ის საბავშვო მწერლად ითვლება, არამედ უბრალოდ იმიტომ, რომ მის ნაწარმოებებს აქვთ უნარი ოდნავ უკეთესები, ოდნავ უფრო კეთილები გაგვხადონ. “ჰენრი შუგარის შესანიშნავი ამბავი და კიდევ ექვსი ისტორია” (The Wonderful Story of Henry Sugar and Six More) ერთ-ერთი ასეთი კრებულია. ამ კრებულში გაერთიანებულია უპრეტენზიო, მაგრამ ამავდროულად მძლავრი მორალური შინაარსის მატარებელი შვიდი მოთხრობა, მათ შორის როალდ დალის ყველაზე პირველი ნაწარმოები – A Piece of Cake, რომლის დამსახურებითაც დალის როგორც მწერლის მომავალი განისაზღვრა. ყველაზე საინტერესო და ჩემი სუბიექტური აზრით ყველაზე ძლიერი მოთხრობა ამ შვიდს შორის თავად “ჰენრი შუგარის შესანიშნავი ისტორიაა.” ეს ისტორია გულს გაგითბობთ და როალდ დალის სხვა ნაწარმოებებსაც მოგაწყურებთ .

ჩარლი ბრუკერს ამ რეცენზიების რუბრიკაში უკვე მეორედ განვიხილავ. მას ამ პოსტში შეგიძლიათ გაეცნოთ. “ამ ყველაფრის ჯოჯოხეთური მხარე” (The Hell of it all) ავტორის მიერ სხვადასხვა დროს დაწერილი სტატიების და ტელე გადაცემების (ტექსტური ვარიანტის) კრებულია, თუმცა ამ წიგნში ის ფოკუსირებას ცნობილ მსახიობებზე, მომღერლებზე, ეგრეთ წოდებულ სელებრითებზე და მოკლედ რომ ვთქვათ შოუ ბიზნესზე ახდენს და ამ ყველაფერს რა თქმა უნდა შავი იუმორის და მძლავრი სარკაზმის მეშვეობით აკეთებს. რეალურად ბრუკერი ანტიბიოტიკია, რომლის მიღებაც ზოგჯერ აუცილებელია, თუმცა რეგულარულად მიღებისას ეფექტს კარგავს, ამიტომაც მის კითხვისას გამოიყენეთ პაუზები.

თანამედროვე ამერიკელი მწერლის ლოის ლორის ნაწარმოები “გამცემი” (The Giver) ერთგვარი უტოპიური ზღაპარია სასპენსის ელემენტებით. მას ცალსახად ვერც სამეცნიერო ფანტასტიკის და ვერც ფენტეზის ჟანრს მივაკუთვნებდი. აქ ავტორი სხვადასხვა ჟანრებისგან სესხულობს და ძალიან საინტერესო სინთეზს გვთავაზობს. იმის გათვალისწინებით რომ რომანი 1993 წელს გამოვიდა, შემიძლია ვივარაუდო რომ მან პირდაპირი გავლენა იქონია კინოფილმ Pleasantville-ზე და “შიმშილთა თამაშებზე”. რთულია დაიჯერო რომ სხვადასხვა მსგავსებები ამ ნაწარმოებებს შორის ჩვეულებრივ დამთხვევას წარმოადგენს, თუმცა სპოილერების თავიდან ასაცილებლად ამ მსგავსებებზე საუბარს თავს ავარიდებ. აქვე ინფორმაცია კინოს მოყვარულებს, წიგნის ეკრანიზაცია სულ მალე გამოვა. თუმცა, ტრეილერიდან თუ ვიმსჯელებთ წიგნი გაცილებით საინტერესო წასაკითხი უნდა იყოს.

თუ ადამიანური სისასტიკის შესახებ შეხსენება გჭირდებათ, ჯეიმს ბალარდის “ცათამბჯენს” (High-Rise) გირჩევდით. ამ ნაწარმოებს გასაგები მიზეზების გამო უილიამ გოლდინგის ბუზთა ბატონს (Lord of the Flies) ადარებენ. თუმცა, “ბუზთა ბატონისგან” განსხვავებით სადაც მოვლენები კუნძულზე ვითარდება და მასში მონაწილე პერსონაჟები ბავშვები არიან, ჯეიმს ბალარდი სცენად ერთ საცხოვრებელ კომპლექს გვთავაზობს სადაც “მსახიობებად” ზრდასრული, ჩამოყალიბებული ადამიანები გვევლინებიან. ამიტომაც, თავს უფლებას მივცემ გამოვთქვა ვარაუდი, რომ თუ გოლდინგი საზოგადოებას და ზოგადად კაცობრიობას ბავშვებად აღიქვავს, ანუ ბავშვებად რომლებსაც გაზრდის შანსი აქვთ, ბალარდი უფრო პესიმისტურია და მომავლის იმედს არ გვიტოვებს. ამ წიგნის მიხედვით გადაღებული ფილმი ეკრანებზე 2015 წელს გამოვა.

წინა მიმოხილვა იხილეთ აქ.

წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. #9

მე, და არა მხოლოდ მე, ვფიქრობ რომ მხატვრულ ლიტერატურაში ეგზისტენციალიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი ფიოდორ დოსტოევსკია. მის ერთ-ერთ ასეთ ნაწარმოებად შეგვიძლია “სასაცილო ადამიანის სიზმარი მივიჩნიოთ” (Cон Смешного Человека). ნაწარმოები ახალგაზრდა ადამიანის ირგვლივ ტრიალებს, რომელსაც ერთი აზრი დაებადა, ამ აზრის ძალიან შერცხვება და ამიტომაც თვითმკვლელობაზე სერიოზულად ჩაფიქრდება. ყველაფერი მზად არის, რევოლვერი დატენილია, მხოლოდ გასროლაა გასაკეთებელი, თუმცა მთავარ პერსონაჟს “ყოფნა, არ ყოფნაზე” ფიქრში დაღლილს ჩაეძინება. ჩაძინებულს სიზმარი დაესიზმრება. ამ სიზმარში ადამიანების ქცევა რადიკალურად განსხვავდება რეალურ სამყაროში არსებული ნორმებისგან, ეს გაცილებით კეთილშობილი სამყაროა. გაღვიძებული პერსონაჟი სიცოცხლეს სხვანაირად უყურებს, თვითმკვლელობაზე აღარ ფიქრობს და უკეთესი სამყაროს შესაქმნელად ქადაგებას იწყებს…

ამერიკელი ნობელიანტი მწერლის სოლ ბელოუს “ჰენდერსონი, წვიმის მეფე” (Henderson the Rain King) მსოფლიო ლიტერატურაში მნიშვნელოვან ნაწარმოებად მიიჩნევა. ამბობენ, რომ ბელოუ ამ ნაწარმოებს თავის საყვარელ რომანად თვლიდა. რომანი მოგვითხრობს ერთ ამერიკელ მილიონერზე, რომელიც მატერიალური სიმდიდრის მიუხედავად ვერაფრით ხვდება თუ როგორ იცხოვროს “სწორად” და “აზრიანად”. რომანი პირობითად ორ ნაწილად შეგვიძლია დავყოთ, პირველ ნაწილში მთავარი პერსონაჟი, ანუ ჰენდერსონი საკმაოდ ვრცლად გვიყვება საკუთარი ცხოვრების შესახებ და სწორედ ამ აზრებში იკითხება მისი არსებობის ამაოება. ეს ამაოება გადააწყვეტინებს მოგზაურობას აფრიკაში. ის ერთი აფრიკელი გიდის ამარა ხვდება ცივილიზაციას მოწყვეტილ ადგილებში და ეცნობა აქაური ტომებს, რომელთა ადათ-წესები სრულად განსხვავდება მის გარემოცვაში არსებული ნორმებისგან. სწორედ აქ იწყებს ჰენდერსონი საკუთარი, შეიძლება ითქვას დაკარგული, თავის ძიებას. რომანი კლასიკურ სტილშია დაწერილი სადაც მოქმედება ერთი პერსონაჟის ცხოვრების ირგვლივ ტრიალებს.  ბელოუ ერიდება თანამედროვე ლიტერატურისთვის დამახასიათებელ ეფექტებს და ხრიკებს და რომანს სწორხაზოვანი, მაგრამ მდიდარი და სარკასტული ენის ხარჯზე აქცევს საინტერესოდ, ეს კი გაცილებით რთულია ვიდრე პირველი. წიგნის წაკითხვა ამიერიდან ქართველ მკითხველსაც შეუძლია, რადგანაც არც თუ ისე დიდი ხნის წინ ის პირველად ითარგმნა ქართულად.

ჯონ კუტზე შეიძლება თანამევედროების ყველაზე მნიშვნელოვან სამხრეთ აფრიკელ ავტორად მივიჩნიოთ. 1999 წელს გამოსული მისი ნაწარმოები “სირცხვილი” (Disgrace) კი პოსტ აპარტეიდის პერიოდში ამავე თემაზე დაწერილ ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან მხატვრულ ნაწარმოებად ჩავთვალოთ. ნაწარმოების მთავარი პერსონაჟი, დეივიდ ლური თეთრკანიანი პროფესორია, რომელიც კეიპ ტაუნის უნივერსიტეტში ინგლისურ ლიტერატურაზე კითხულობს ლექციებს. მას უნივერსიტეტიდან მას ახალგაზრდა სტუდენტი გოგონას შეცდენის შემდეგ ათავისუფლებენ. სამსახურის გარეშე დარჩენილი დეივიდი სოფელში საკუთარ ქალიშვილთამ ჩადის. მისი შვილი შავკანიანი მეზობლების გარემოცვაში ფერმერულ ცხოვრებას ეწევა. სწორედ აქედან იწყებს ავტორი პოსტ აპარტეიდულ პერიოდზე საუბარს და ამას თეთრკანიანი და შავკანიანი მეზობლების ურთიერთობაზე საუბრით აკეთებს. ამ ურთიერთობაში ზოგიერთი შავკანიანი უმოწყალოა თეთრკანიანი ქალის მიმართ, ურთიერთობის ეს ფორმა ერთგვარი ვენდეტაა თეთრკანიანების მიმართ, თუმცა არა პირადი, არამედ ზოგადი წყენით გამოწვეული შურისძიება. ურთიერთობის ეს ფორმა გაუგებარია დეივიდისთვის, ანუ პროფესორისთვის რომელმაც ცხოვრების დიდი ნაწილი კედლებში გაატარა და რომელსაც ნაკლებად ჰქონია შეხება “რეალურ” სამხრეთ აფრიკულ ცხოვრებასთან, ის ვერ უგებს საკუთარ შვილს, რომელმაც მისგან განსხვავებით სხვა ცხოვრება აირჩია და “განსხვავებული” წესებით ცხოვრობს.

ფანტასტიკის და ზოგადად მხატვრული ლიტერატურის მოყვარულებმა აუცილებლად უნდა წაიკითხონ პოლონელი ავტორის სტანისლავ ლემის “მიკროსამყაროები” (Microworlds). აქ ავტორი განიხილავს თანამედროვე ფანტასტიკის და ზოგადად ლიტერატურის მნიშვნელოვან ნაწარმოებებს, მათ შორის ჰერბერტ უელს, ფრანც კაფკას, ძმებ სტრუგაცკებს, ხორხე ლუი ბორხესს, ფილიპ დიკს და ბევრ სხვა ცნობილ და ნაკლებად ცნობილ ავტორებს. თავის განხილვაში ლემი სკურპულოზურია და არ პატიობს არცერთ შეცდომას ნებისმიერ ავტორს, რამდენადაც ავტორიტეტულიც არ უნდა იყოს ის. ეს ესეების კრებულია, სადაც მკითხველი ხვდება თუ რამდენად გათვითცნობიერებულია ლემი ლიტერატურაში და რამდენად კარგად იცნობს თემას რომელზეც საუბრობს. ლემი დეტარულად განიხილავს, ფილიპ დიკის “უბიკს”, ძმები სტრუგაცკების “პიკნიკს გზისპირას” და სხვა ცნობილ ნაწარმოებებს. ვრცლად საუბრობს ისეთ თემებზე სამეცნიერო ფანტასტიკაში როგორიც მაგალითად დროში მოგზაურობაა და ამ თემაზე საუბრისას ძალიან საინტერესო და ზოგჯერ უცნაური (რომლის შესახე შეიძლება ამ ჟანრში კარგად გათვითცნობიერებული მკითხველისთვისაც კი ახალი იყოს) ნაწარმოებებიც მოჰყავს.

ოლდოს ჰაქსლის “საოცარი ახალი სამყარო” იმ ნაწარმოებების რიცხვს განეკუთვნება, რომელიც ყველა აქტიურ მკითხველს უნდა ჰქონდეს წაკითხული, მე ამის გაკეთება ცოტა გვიან, 29 წლის ასაკში მოვახერხე, თუმცა მეორე მხრივ სულ ცოტა ხნის წინ მივიღე სიამოვნება, რომელსაც ეს ნაწარმოები უნდა ანიჭებდეს მკითხველს.  ჰაქსლის ამ ნაწარმოებს ხშირად ადარებენ ჯორჯ ორუელის 1984-ს, ალბათ იმიტომ რომ ორივე ნაწარმოები დისტოპიურ სამყაროს აღწერს, თუმცა ამაზე მსგავსება მთავრდება. ჰაქსლის და ორუელის ხედვა აბსოლუტურად განსხვავებულია. ჰაქსლისთან შედარებით, ორუელის 1984 ზედმეტად დისტოპიურია, რადგანაც მასში აღწერილი სამყაროს ბოროტება იმდენად ზედაპირზე ტივტივებს, რომ შეუძლებელია მასში მცხოვრებ ადამიანებს არ ჰქონდეს დიქტატის განცდა. “საოცარ ახალ სამყაროში” აღწერილი სამყარო კი უფრო ბოროტია და სწორედ იმიტომ რომ აქ დიქტატი შეპარვით არის დამყარებული. აქ არსებულ ადამიანებს თავი თავისუფალი და ბედნიერი ჰგონია, არსებული რეალობა კი ყველაზე კარგი იმ რეალობებთან შედარებით რასაც ისტორიის განმავლობაში უარსებია, ეს კი მკითხველს აფიქრებს თუ რამდენად თავისუფალია ის საკუთარ გადაწყვეტილებებში რეალურად არსებულ თანამედროვე სამყაროში.

წინა მიმოხილვა იხილეთ აქ.

წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. #8

გორ ვიდალი მე-20 საუკუნის ამერიკული და ზოგადად მსოფლიო პროზის ერთ-ერთ ბუმბერაზ ავტორად შეგვიძლია მივიჩნიოთ. მისი “მესია” (Messiah) სატირული ჟანრის რომანია, რომლის მეშვეობითაც ავტორი დარტყმას აყენებს ზოგადად რელიგიას,  როგორც ინსტიტუციონალიზირებულ მოვლენას. ამ რომანში მესიად ვინმე ჯონ ქეივი გვევლინება, რომლის გვარიც შეგვიძლია პლატონის გამოქვაბულზე ალუზიად მივიჩნიოთ (ინგლისურად Cave გამოქვაბულს ნიშნავს), მოგვიანებით, ამ რელიგიურ მიმდინარეობას ქეივიზმი ერქმევა. ქეივის თავდაპირველი მოტივები თითქოს კარგია, ის უბრალოდ ასწავლის თავის მიმდევრებს არ ეშინოდეთ სიკვდილის, თუმცა თანდათან, მოძღვრების განვითარებასთან ერთად ხდება სიკვდილის ფეტიში. მისი მიმდევრები იწყებენ სწრაფვას სიკვდილისკენ, ქეივიზმს ებრძვიან ტრადიციული რელიგიის წარმომადგენლები, რაც თავისთავად უწყობს ხელს მის კიდევ უფრო განვითარებას. საბოლოო ჯამში ქეივიზმი მსოფლიოში დომინანტ რელიგიად გვევლინება. რომანი ვინმე იუჯინ ლუთერის (ესაც კიდევ ერთი ალუზია) მიერ არის მოთხრობილი, რომელიც თავიდან ჯონ ქეივის ერთგვარ მოციქულად გვევლინება, თუმცა მოგვიანებით ამ მიმდინარეობას განუდგება. ნათქვამია, რომ სამი ყველაზე საინტერესო თემა რომელზეც ადამიანები საუბრობენ ხოლმე, სექსი, პოლიტიკა და რელიგიაა. ეს წიგნი ბოლო ორ თემას სრულად აკმაყოფილებს, თან მარტივად და სახალისოდ არის დაწერილი, ამიტომაც საკმაოდ მაღალ შეფასებას იმსახურებს.

მხატვრულ სამყაროში ალტერნატიული რეალობები ყოველთვის სახალისოა ხოლმე, მითუმეტეს თუ ასეთის ავტორად ფილიპ დიკის დონის ავტორი გვევლინება. ფილიპ დიკის “ადამიანი მაღალ კოშკში” (The Man in the High Castle) მეორე მსოფლიო ომს არა მოკავშირეები, არამედ გერმანელები, იტალიელები და იაპონელები იგებენ. რომანი 1962 წელს ვითარდება, ამ დროისათვის გამარჯვებულ ქვეყნებს მსოფლიო დანაწილებული აქვთ, თუმცა ორი ყველაზე მძლავრი ქვეყანა – იაპონია და გერმანია ცივი ომის ფაზაში იმყოფებიან. რომანი რამდენიმე პერსონაჟის ირგვლივ ვითარდება, რომლებიც გასაგებია რომ ტოტალიტარიზმის პირობებში ცხოვრობენ, თუმცა საინტერესოა რომ განსხვავებით ბევრი სხვა მსგავსი ნაწარმოებისგან სადაც ტოტალიტარული გავლენის შედეგად ადამიანები სრულად ტვინგამორეცხილები არიან და რეალობას ერთი ან ორი პერსონაჟი თუ ხვდება, აქ პერსონაჟებს მეტწილად საკუთარი აზრი გააჩნიათ – შეიძლება საჯაროდ ამაზე არ საუბრობდნენ, მაგრამ ხაზებს შორის აზრის ამოკითხვის უნარი ნამდვილად აქვთ. საინტერესოა, რომ ამ ნაწარმოებში ფილიპ დიკს თითქოს ერთი ალტერნატიული სამყარო არ ჰყოფნის და ერთ-ერთი პერსონაჟის მეშვეობით, რომელიც მწერლის როლში გვევლინება, ავტორი გვეთამაშება და გვისვამს კითხვას – რა იქნებოდა მეორე მსოფლიო ომში ამერიკელებს, ბრიტანელებს და საბჭოელებს რომ გაემარჯვათ?

მოდი დავუშვათ სამწუხარო რეალობა, რომლის მიხედვითაც ადამიანს ცხოვრების განმავლობაში მხოლოდ ერთი წიგნის წაკითხის საშუალება ეძლევა. მიუხედავად იმისა, რომ ძალიან დამრთგუნველი დაშვებაა, კარლ სეიგანის კოსმოსი (Cosmos) იქნებოდა ის ერთადერთი წიგნი, რომლის წაკითხვასაც ნებისმიერ ადამიანს ვურჩევდი. სეიგანს ნათქვამი აქვს, რომ ასტრონომია ის გამოცდილებაა, რომელიც პიროვნულად გზრდის და თავმდაბლობას გასწავლის. ძალიან პოეტური, მაგრამ ამავდროულად ზუსტი განმარტებაა. კოსმოსი მე-20 საუკუნის პოპულარული ასტროფიზიკის ერთგვარ ბიბლიად შეგვიძლია მივიჩნიოთ, სადაც ავტორი საუბრობს ჩვენს სამყაროზე, მის დაარსებაზე, პლანეტებზე, გალაქტიკებზე, დედამიწაზე, ბუნებაზე  და ა.შ. კარლ სეიგანის ეს ნაწარმოები რომ არა, არ შეიქმნებოდა იმავე სახელწოდების სერიალი, რომლის ერთგვარი რემეიქიც 2014 წელსაც გამოვიდა. ყველაზე ფასეული კოსმოსში ის არის, რომ ავტორი კოსმოსზე არა მეცნიერული, არამედ ჩვეულებრივი მკითხველისთვის გასაგებ ენაზე საუბრობს.

ალასდარ გრეი თანამედროვე შოტლანდიელი ავტორია, რომელიც ვფიქრობ არასათანადოდ და არასაკმირად არის დაფასებული. პირველად შარშან წავიკითხე მისი “ლანარკი: ცხოვრება ოთხ წიგნად” (Lanark: A Life in Four Books), რომელმაც ისე გამაოცა, რომ ამ მომენტისათვის ჩემი საყვარელი ნაწარმოებების ათეულში შევიყვანდი. მართალია გასულ თვეში წაკითხული “ისტორიის შემქნელი” (A History Maker) “ლანარკს” ჩემი სუბიექტური აზრით კლასით ჩამოუვარდება, ის მაინც ძალიან საინტერესო ნაწარმოებია. აქ ავტორი მოგვითხრობს მომავალზე სადაც მატრიარქატს პატრიარქატი აქვს ჩანაცვლებული. აქ მამაკაცები მხოლოდ კოსმოში შესასრულებელი ტექნიკური სამუშაობისთვის და ბრძოლებისთვის ვარგიან. თუმცა, საინტერესო ის არის, რომ ბრძოლები ერთგვარ ხელოვნურ მოვლენას წარმოადგენენ, მამაკაცები იბრძვიან არა ტერიტორიებისთვის ან იდეებისთვის, არამედ სპორტული ინტერესისთვის. ომი სპორტულ სანახაობად არის ქცეული, სადაც მსოფლიოს სხვადასხვა კლანები ერთმანეთს შუა საუკუნეებისთვის დამახასიათებელი იარაღის მეშვეობით ებრძვიან. ყველაზე მთავარი კი ისაა, რომ ეს ბრძოლები პირდაპირ ეთერში გადაიცემა, რასაც თან კომენტარიც კი ახლავს. ნაწარმოების საკვანძო პერსონაჟი ვატ დრაიჰოუპი ერთი-ერთი ასეთი მებრძოლია, რომელსაც გმირად აღიარებენ, მიუხედავად ამისა ის არსებულ რეალობას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს…

არსებობს ნაწარმოებები, რომლებსაც ხელიდან ვერ გააგდებ. ასეთია ურსულა კროებერ ლე გუინის “სამოთხის ხარაჩოები” (The Lathe of Heaven). ამ წიგნის პირველივე გვერდიდან ხვდები, რომ საოცარ სამყაროში მოხვდი. წიგნის მთავარი პერსონაჟი, ჯორჯ ორი, სხვა ადამიანების მსგავსად სიზმრებს ხედავს, მაგრამ სხვა ადამიანებისგან განსხვავებით, მისი სიზმრები არსებულ რეალობას ცვლიან, ამ ცვლილებების ბუნებას კი საზღვარი არ გააჩნია. მათ შეუძლია შეცვალონ გარემო, ტექნოლოგიები, ევოლუციური პროცესები და მოკლედ ყველაფერი რასაც ჯორჯის ქვეცნობიერი სწვდება, თუმცა სამყაროში ცვლილებას სიზმრის პატრონის, ანუ მთავარი პერსონაჟის გარდა, ვერავინ ხედავს. ახალ რეალობაში გაღვიძებულ ადამიანებს სჯერათ რომ სამყარო ყოველთვის ასეთი იყო. ჯორჯის პერსონაჟით ავტორი გვიხატავს საოცარი მორალური პრინციპების მქონე ადამიანს, რომელიც სხვადასხვა მედიკამენტების საშუალებებით ცდილობს ჩაახშოს სიზმრები, რადგანაც სჯერა რომ მას სამყაროს შეცვლის უფლება, ისევე როგორც ნებისმიერ სხვა ადამიანს, ასეთი გზით არ აქვს. მეორე მხარეს გვყავს განსხვავებული პერსონაჟი, ჯორჯის ფსიქოთერაპევტი, რომელიც ჯორჯს მედიკამენტებზე დამოკიდებულების გადაგდების მოტივით ჰიპნოზების სეანსებს უტარებს. რამდენიმე სეანსის შემდეგ ნათელი ხდება რომ ექიმი მისი პაციენტის ნიჭის შესახებ იგებს და აი აქ იწყება ყველაზე საინტერესო მორალური ბრძოლა…

წინა მიმოხილვა იხილეთ აქ. 

წიგნების რეცენზიები ლობჟანიძისგან. #6

თუ ჯორჯ ორუელის 1984-ს ერთ-ერთ საუკეთესო დისტოპიურ ნაწარმოებად მიიჩნევთ, აუცილებლად უნდა წაიკითხოთ ევგენი ზამიატინის “ჩვენ” (Мы). ეს ნაწარმოები ორუელის საკულტო წიგნზე 25 წლით ადრე გამოიცა და საინტერესოა იმდენად, რამდენადაც სიუჟეტის მხრივ ძალიან ჰგავს ბრიტანელი მწერლის ნამუშევარს, უფრო სწორედ ორუელი ჰგავს ზამიატინს. ორივე ნაწარმოებში ნარატივი ერთი პერსონაჟის ირგვლივ ტრიალებს, პერსონაჟის რომელიც სისტემის ნაწილია და ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე კითხვების დასმას იწყებს. ამ კითხვების შემდეგ იწყება ბრძოლა სისტემასთან და საკუთარ თავთან. ორივე ნაწარმოებში გვხდება მეორე პერსონაჟი – ქალი, რომელიც ასევე ეჭვქვეშ აყენებს აღიარებულ ნორმებს. არის სხვა მსგავსებებიც, თუმცა მათ ჩამოთვლისგან თავს შევიკავებ. ერთადერთი რაშიც ეს ორი ნაწარმოები ერთმანეთს არ ჰგავს – წერის სტილია. მხატვრულად ორუელი ზამიატინს ბევრად სჯობია.

რამე მარტივი, ადამიანური და თბილი თუ გინდათ, პოლ ოსტერის “სანსეტ პარკს” (Sunset Park) გირჩევდით. ნაწარმოების ძირითადი ნაწილი ნიუ იორკში ვითარდება და ეკონომიკური კრიზისის პირობებში რამდენიმე ადამიანის ცხოვრებაზე მოგვითხრობს. თუმცა, წიგნი არა მსოფლიო კრიზისზე, არამედ სწორედ რომ ამ რამდენიმე ადამიანის პიროვნული კრიზისის შესახებ გვიამბობს. თუმცა, ეს ის შემთხვევაა როდესაც პიროვნული ზოგადია. ზოგადი იმიტომ, რომ ოსტერი ისეთ მარადიულ თემებზე საუბრობს როგორიც სიყვარული, მეგობრობა, სინდისი და ღირსებაა.

გრეემ გრინი, თანამედროვე ინგლისური პროზის გიგანტია, რომლის შემოქმედებაშიც ერთ-ერთ ცენტრალურ ადგილს კათოლიციზმის თემა იკავებს. ამ მხრივ არც “ურთიერთობის დასასრულია” (The End of the Affair) გამონაკლისი. ნაწარმოების მთავარ თემას სასიყვარულო სამკუთხედი, შეიძლება ითქვას ოთხკუთხედიც კი წარმოადგენს, რომელსაც ფონად რწმენის თემა გაჰყვება. წიგნს ნამდვილად გავუწევდი რეკომენდაციას, მაგრამ “ზარმაცებს” შემიძლია ნაწარმოების  1955 და 1999 წლების ეკრანიზაციები შევთავაზო.

ნილ გეიმანი სამეცნიერო ფანტასტიკის და ფენტეზის მოყვარულებში დიდი პოპულარობით სარგებლობს. ჩემთვის მისი “ვარსკვლავური მტვერი” (Stardust) სადებიუტო აღმოჩნდა, ამიტომაც შესადარებელს ბევრს არაფერს ვფლობ. ამ კონკრეტულ ნაწარმოებზე შეიძლება მხოლოდ ის ვთქვა, რომ ავტორი მკითხველს მდიდარ სამყაროს სთავაზობს, სადაც ფერიები, კუდიანები, ჯადოქრები და სხვა მაგიური არსებები, კეთილი და ბოროტის მუდმივი ბრძოლის შესახებ შეგვახსენებენ და რა თქმა უნდა როგორც ნებისმიერ ზღაპარს, ამ ნაწარმოებსაც აქვს საკუთარი მორალი…

რომელიმე ლიტერატურულ კონკურში მე-20 საუკუნის საუკეთესო ამერიკელი მწერლის ნომინაცია რომ არსებობდეს ჩემს კანდიდატად დაუფიქრებლად კურტ ვონეგუტს ავირჩევდი. მართალია ვონეგუტს მეტწილად ფანტასტიკის ჟანრს მიაკუთვნებენ ხოლმე, ვფიქრობ მისი რომელიმე ჟანრობრივ ჩარჩოში მოქცევა არასწორია, ამას თავად ვონეგუტიც ეწინააღმდეგებოდა. “ადამიანი სამშობლოს გარეშე” (A Man Without a Country) ვონეგუტის ესეებისგან შემდგარი ნაწარმოებია, რომელშიც ის საკუთარი გამოცდილებების, იმედგაცრუებების და მსოფმხედველობის შესახებ მოგვითხრობს და ამას რა თქმა უნდა მისთვის დამახასიათებელი იუმორით აკეთებს. იუმორით, რომელსაც ვონეგუტი თანამედროვე ტრაგედიებით სავსე სამყაროში  გადარჩენის ყველაზე კარგ საშუალებად მიიჩნევდა.

წინა პოსტი იხილეთ აქ.