Tag Archives: ბორხესი

ლიტერატურა წმინდათა წმინდაა

 ინტერვიუ სტეფან ჰერტმანსთან, რომელიც თავდაპირველად “ჯორჯია თუდეიში” დაიბეჭდა და საგანგებოდ ბლოგისთვის ითარგმნა.

ავტორი: სალომე კობალავა

ფოტო: ლელი ბლაგონრავოვა

saubari stefan hertmansTan Zalian saintereso aRmoCnda da mec gadavwyvite inglisurenovani sagazeTo masala qarTuladac meTargmna, rom SeZlebisdagvarad meti mkiTxveli gascnoboda.

interviuSi stefani gvesaubreba Tanamedrove literaturaze, demokratiaze, mediasa da mwerlis rolze sazogadoebaSi.

ra ganasxvavebs Tanamedrove literaturas im memkvidreobisgan, rac arsebobda, vTqvaT, meore msoflio omamde. Seicvala Tu ara rame da konkretulad ra Seicvala?

vfiqrob mTavari cvlileba evoluciaa, ramac egzistencializmamde migviyvana. Eegzistencializmi dasavlur literaturaSi gulisxmobs religiis mniSvnelobisa da rolis Sesustebas. SesaZloa am Temam odesme isev SeiZinos aqtualoba, magram meore msoflio omis Semdeg, post-modernistuli literatura agnostikuri gaxda. Ppost-modernizmSi avtorebi ukve socialur, egzistencialur sakiTxebs ufro exebian vidre religiurs. romanebis gmirebi iseTi individebi gaxdnen, romlebic pasuxismgebelni sakuTar saqcielze Tavad arian. kiTxvebi Cndeba danaSaulze, moralze, TanagrZnobaze, egoizmze, siZulvilze, siyvarulze, Tasvisuflebaze-es aris post-modernizmis Temebi da ara religia.

egzistencializmma da fsiqologiam Tanamedrove literaturaze didi zegavlena iqonia aseve avtorebma, rogorebic arian martin heidegeri, Jan pol sartri da dekonstruqcionizmis filosofosebi, magaliTad Jak derida.

Tu yvela zemoT CamoTvlil mizezs da elements avurevT, Cven miviRebT dasavleli qalis N MAan mamakacis prototips, romelic Tavisufalia Tavis arCevanSi da Tavadaa pasuxismgebeli sakuTar Tavze. is cdilobs icxovros rTul realobaSi da moergos mas.

Tanamedrove literaturaSi romani iqca iseT Janrad, sadac yvelaferi SesaZlebelia. Bbevrma avtorma am TavisuflebiT isargebla da eqsperimentebsac ar erideba.

dRevandel msoflioSi Seicvala Tu ara wignis roli? Aaseve rogor Seicvala mwerlis roli sazogadoebaSi?

-diax, wignis roli Seicvala, yvelaze gamokveTilad ki kapitalistur sazogadoebaSi. Bberlinis kedlis dangrevis Semdeg Cven SevxvdiT aRmosavleT evropis mwerlebs, romlebic gveubnebodnen: “Tqven, dasavleT evropel mwerlebs gaqvT Tavisufleba, rom akeToT da TqvaT is rac gsurT, magram erTi problemaa: aravin mogismenT”. es niSnavs, rom SegviZlia yvelaferi vweroT da amisTvis aravin dagviwyebs devnas, arc cenzuraSi moveqceviT. MTumca, am Tavisuflebas erTi problema aqvs, mweralma dakarga is politikuri Zala, rac gaaCnda. is SeizRuda kulturuli asparezis farglebSi da mxolod am teritoriaze TamaSobs.

post modernizmSi mwerali cdilobs gaixsnas da xma miawvdinos farTo sazogadoebas. dRes mTavari kiTxvaa: rogor movipovo socialuri zegavlena Tanamedrove demokratiaze, pupulisturi SexedulebebiT gadavsebul bazarze ise, rom suli eSmaks ar mivyido? Oori arCevani gaqvs: an gaxde komerciuli mwerali, SeTxza satelevizio serialebis donis romanebi da fiqrobde mxolod komerciul mogebaze, an ecado sazogadoebam Seni xma gaigos, mogisminon da amisTvis gamoCnde kamerebis win, wero Jurnalebsa da gazeTebSi. Sen unda ecado, mtkiced idge Sens poziciaze, rogorc inteleqtuali. Cemi mizani ar aris carieli popularoba, aravis vemudarebi cotaodeni yuradReba damiTmos. Mme virCev viyo eseisti, filosofiuri avtori daAavtoriteti movipovo mniSvnelovan socialur da politikur debatebSi monawileobiT.

dRes Cven komumikaciis uamravi saSualeba gvaqvs: socialuri qselebi, blogebi, internet forumebi, debatebi, manifestaciebi, kritikuli statiebi beWdur mediaSi, televizia, radio. Mmedia kargi saSualebaa Tvalyuri adevno mimdinare movlenebs, CaerTo da ar CamorCe am swrafad cvalebad realobas. ar unda dagvaviwydes, rom mwerlis upirvelesi movaleoba xelovnebis samsaxuria. Ewarmosaxva da silamaze, misi fundamenturi kulturuli uflebebia.

TbilisSi Tqven monawileobdiT debatebSi, sadac imsjeleT Tu ramdenad arsebobs “evropuli literatura”. ayenebT Tu ara kiTxvis qveS evropuli literaturis arsebobas da FiqrobT Tu ara, rom is ar arsebobs?

-saqme iსაა, rom dRes gaurkvevelia sad iwyeba an sad mTavrdeba evropuli literatura. SesaZlebelia evropuli literaturis ganyeneba da misi dasavluri literaturisagan gancalkeveba? Cemi azriT, calke aRebuli evropuli literatura ar arsebobs. Aamis dasturia nebismieri saerTaSoriso festivali. sadac ar unda moxvdeT da romel avtorsac ar unda kiTxoT vin aris maTTvis udidesi mwerlebi, yvela pasuxobs rom essaris floberi, mani, prusti, markesi da udidesi axali amerikeli mwerlebi, rogorebic arian riCard pauersi, pol osteri. vfiqrob, rom literaturis amgvar ekumenizms ver uwodeb evropuls, aramed dasavlurs.

dRes, didi arabi, indoeli, iaponeli da Cineli avtorebi ufrodaufro imagreben poziciebs msoflio literaturaSi da met gavlenas axdenen masze. ATu adre yvela es literatura orientirebuli iyo koleqtiur filosofiaze, zogierTi avtori aRmosavlur SemoqmedebaSi mainc Camoyalibda individualist mwerlad. individualisti ar niSnavs negatiurs, aramed avtors, romelic kritikulia da ewinaaRmdegeba yvelanair koleqtiur zewolas. zustad ise, rogorc volteri ambobda: ” arc RmerTi da arc batoni”. M

dasavlurma literaturam scada gamoeZerwa Tanamedrove adamiani, romelsac ar sWirdeba uzenaesi Zalis karnaxi, TuU ra aris kargi da ra cudi aramed, amas Tavadac gaarkvevs, radgan gaaCnia gansjis unari da aqvs Segneba.

dasavluri literatura orientirebulia individuumidan koleqtiurze, maSin, roca avtoritarul reJimebSi es piriqiT iyo.

mwerlis valia iyos imdenad kargi, ramdenadac mas SeuZlia da sityvis Tavisufleba daicvas nebismieri formis Zalauflebisagan. es movaleoba mas socialur pasuxismgeblobas aniWebs: moralurs, politikurs, siyvarulSi Tu megobrobaSi. D

vin arian Tqveni sayvareli avtorebi da vin iqonia Tqvenze yvelaze didi zegavlena?

მიჭირს ერთი ავტორის არჩევა, ალბათ ყველა maTganma ვინც კი ჩემს ბიბლიოთეკაშია garkveuli gavlena iqonies Cemze. თმცაღა, მეთვრამეტე საუკუნის დიდმა გერმანელმა პოეტებმა დიდად იმოქმედეს ჩემს პოეზიაზე. vTvli, rom poezia ჩემი ლიტერატურული შემოქმედების ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილია. ჩემი წერის მანერაზეპოლ ჩელანმა იქონია დიდი გავლენა. ეს იყო რუმინელი პოეტი, რომელიც წერდა გერმანულად. პროზაში კი გამოვარჩევ ფლობერს, კაფკას, ბორხესს, ნაბოკოვს და ასევე პიტერ ჰენდკეს. ამ უკანასკნელს ყოველთვის ყოფნის გამბედაობა წავიდეს მოდური ტრენდების საწინააღმდეგოდ.

გყავთ საყვარელი პერსონაჟი?

შეიძლება ცოტა აბსურდულიცაა, მაგრამ axla გოგოლის ცხვირი მახსენდება (იცინის).

-რამდენად მნიშვნელოვანია ლიტერატურა, რამდენად დიდია მისი როლი ცივილიზაციაში და ზოგადად, რა ეხმარება Tu ara ის კაცობრიობას გახდეს უკეთესი?

ჩემთვის ლიტერატურა წმინდათა წმინდაა. ლათინურ ამერიკაში რამდენიმე ფესტივალზე მომიწია დასწრება. იქ ხალხი ადამიანის უფლებებისთვის იბრძვის. მექსიკაში, კოლუმბიაში და ქალაქებში, სადაც ძალადობა მეფობს-ბოგოტაში, მედელინში, ომები მძვინვარებს ნარკოტიკებისთვის da ხალხი შიშით ცხოვრობს. ეს ხალხი ყველაზე მარტივ და უბრალო ლექსსაც კი თავისუფლების სიმბოლოდაღიქვამენ. ამგვარ ადგილებში ხედავ და გრძნობ, რომ ლიტერატურა ძალიან მნიშვნელოვანია ხალხისთვის, განსაკუTრებით qveynebSi, სადაც არ არის სოციალური სტაბილურობა. ლიტერატურა ნამდვილად ეხმარება ადამიანებს და ასწავლის მათ ჰუმანისტურ ღირებულებებს. ჩემთვის ლიტერატურა რჩება იმ იარაღად, რომელსაც აქვს საზოგადოების ჰუმანიზაციის ძალა.

მიუხედავად literaturis amxela SesaZleblobebisa, მწერლებს აღარ აქვთ ისეთი გავლენა მასებზე, როგორიც მეოცე საუკუნის დასაწყისამდე ქონდათ. კინოინდუსტრიამ მათ ეს ძალა waarTva. გასული საუკუნის 20-იან 30-იან წლებს თუ გავიხსენებთ, ტომას მანს პრეზიდენtoba SesTavazes. Ggasuli საუკუნის მეორე ნახევარში, მარიო ვერგა ლიოსა საპრეზიდენტო არჩევნებში იღებდა მონაწილეობას, ხოლო ჩეხეთში ვაცლავ ჰაველი პრეზიდენტი გახდა. dResdReobiT, ჩვენს საზოგადოებაშ წარმოუდგენელია მწერალs ამხელა პოლიტიკური მნიშვნელობა hqondes.

ლიტერატურის ვალი თანაგრძნობა და სილამაზის აღქმაა, ის ეხმარება ადამიანებს იცხოვრონ ღირსებით, იყვნენ ნაკლებად სასტიკები და მეტაd ჰუმანისტები. შესაძლოა ეს გულუბრყვილოდაც ჟღერს, მაგრამ ვთვლი, რომ მნიშვნელოვანია ამ აზრზე დავრჩეთ.

თქვენ ახსენეთ კინემატოგრაფია, რომელმაც აუდიტორია წაართვა ლიტერატურაას და ამით ის დაჩაგრა. კინო გარკვეულწილად კავშირშია მედიასთან. რა აზრის ხართ მედიაზე?

-მედიას უზარმაზარი ძალა aqvs. man დღეს ახალი fenomeni-პოპულიზმი dabada. ის ტელევიზიის პირმშოა და ამავდროს, ძალიან საშიში movlena, რადგან ადამიანების გონებას მართავს, მათ araswor arCevans akeTebinebs. vTqvaT, aswavlis arCevnebSi ხმა მისცენ სიმპათიურ კლოუნს, რომელმაც იცის როგორ გაყიდოს საკუთარი თავი.

მედია კატასტროფის ყველაზე ამაზრზენი მაგალითი სილვიო ბერლუსკონია. იგი ძალადობს 17 წლის გოგონებზე, მაგრამ მაინც ძალაუფლებაშია, რადგან იქცევა, როგორც ფილმის გმირი მაჩო. rატომ არის ის ისევ ძალაუფლებაში? იმიტომ რომ ხალხს ის ოსწონს. ეს კი magaliTia imisa, რომ დემოკრატიa antidemokratiulic ki SeiZleba gaxdes, თუ რაღაც-რაღაცეებს თავის ნებაზე მიუშვებ. ეს დემოკრატიის საშინელი პარადოქსია: თავისუფლება შეიძლება sakuTari Tavis წინააღმდეგ შემობრუნდეს და მედიას ამაში უდიდესი წვლილი მიუძღვის.

ახალი მედიის გამოჩენით, როგორიც არის ფეისბუქი, ტვიტერი და ინტერნეტ ფორუმები, ნებისმიერს შეუძლია ეკონტაქტოს ჟურნალ-გაზეთებს და მეტიც, საკუთარი აზრი გამოხატოს ისე, რომ ამავე ჟურნალ-გაზეთებში გამოქვეყნდეს. ახალმა მედიამ დაამტკიცა, თუ რამხელა მნიშვნელობა აქვს მას დემოკრატიული მოძრაობისთვის. ამის კარგი მაგალითია არაბული რევოლუციები.

ჩემს ქვეყანაში პოპულისტი პოლიტიკური პარტიები რადიკალურ ანტი-ისლამურ პოლიტიკას ქადაგებენ და კამათობენ რომ ისლამი არასდროს გახდება დემოკრატიული. არადა შეხედეთ, მოულოდნელად დავინახეთ ადამიანები, რომლებიც ფეისბუქს და ტვიტერს იყენებენ არაბულ სამყაროში და გამოდიან დიქტატორების წინააღმდეგ. მიმდინარე მოვლენები ამტკიცებენა, რომ მედიას აქვს ემანსიპაციის ფანტასტიკური ძალა, მაგრამ ის ამავდროულად Sეიძლება ბოროტადაც გამოიყენონ. სწორედ ამიტომ, საზოგადოება და მწერლები უნდა დარჩნენ უოტჩდოგების პოზიციაში.

sakuTari kulturuli cxovrebis gaumjobesebisTvis gaqvT Tu ara rame rekomendacia saqarTvelosTvis? Cvens qveyanaSi meored brZandebiT da albaT bevri ram dainaxeT.

-Tqvens qveyanas didi kultura da Rrma istoria aqvs, Tumca SevamCnie, rom naklebi yuradReba eqceva Tanamedrove kulturis da uaxlesi literaturis imports. Aaq meti aqcenti qarTuli kulturis eqsportzea gakeTebuli, rac Zalian kargia, magram es ufro folkloris gatanis doneze darCeba. Tu italiis, safrangeTis da espaneTis magaliTs aviRebT, iq literaturis emasnipacia swrafad moxda, swored udidesi Tanamedrove avtorebis TargmniT msoflios yvela kuTxidan. dRes amerikas udidesi Tanamedrove avtorebi hyavs da amerikulma literaturam kvlav daibruna Zala. maT hyavT Tomas manisa da prustis rangis mwerlebi. qarTuli sazogadoebisTvis kargi iqneboda, maTi gacnobis saSualeba qarTuladve hqonoda. Aamas qarTul literaturaze myisieri gavlena eqneboda, iseve, rogorc vTqvaT frangi Tanamedrove mwerlis maikl houlbekis Targmnas. Aes Semoitanda axal xedvas, teqnikas, siuJetis, Temebis, personaJebis mignebis gzebs.

Nnebismieri qveynis prioriteti mTargmnelebisa da gamomcemlebis stimulireba unda iyos, raTa maT Semoitanon saerTaSriso Tanamedroveoba mSobliur enaze. Ees aucilebelia, raTa Seicvalos klimati da wre gaixsnas. Mmovlenebis centrSi yofna da msofliosgan arCamorCena SesaZlebelia saerTaSoriso sinamdvilis SemotaniT. vfiqrob, aucilebelia koncentrireba kulturul importze da imaze, Tu ra xdeba msoflioSi

რა ახდენს გავლენას ჩვენზე? ანუ, გავუზიაროთ ერთმანეთს ზღაპრები

ადამიანი კრეატიული არსებაა, ეს ფაქტია, აქედან გამომდინარე, ყოველი ადამიანი მეტნაკლებად შემოქმედია და პოტენციურად შეუძლია რამე ახალი მოიგონოს, შექმნას და ა.შ.

მაგრამ ორიგინალური იდეის თუ პროდუქტის შექმნის პროცესში აუცილებელი პირობაა ფლობდე გარკვეულ ცოდნას. მოდით ასე ვთქვათ, ყოველი ახალი ქმნილება ეფუძნება წარსულში დაგროვილ გამოცდილებას.

სიცოცხლის განმავლობაში ყოველი ჩვენთაგანი განიცდის გავლენას, გავლენას წაკითხული, ნანახი, გაგონილიდან და ა.შ. ჩვენი ქვეცნობიერი თავისებური ბანკია რომელიც წლების განმავლობაში აგროვებს გამოცდილებას და ამ გამოცდილებიდან გამომდინარე ქმნის ახალს.

ისიც მართალია რომ მაგალითად რამე ტექსტის წაკითხვის შემდეგ ეს ტექსტი გარკვეულწილად შენი ხდება, აცოცხლებ, სხვებს გადასცემ, სხვები იმახსოვრებენ ან მთლიანად ან კი ნაწილ-ნაწილ, და თავის მხრივ გადასცემენ სხვებს. ლამაზი პროცესია რომელიც პოტენციურად შეიძლება მანამ გაგრძელდეს სანამ ადამიანი არსებობს.

ამ პოსტში შევეცდები ვისაუბრო იმაზე თუ რამ იქონია გავლენა ჩემზე პირადად, განსაკუთრები ადრეულ ასაკში, მიუხედავად იმისა, რომ ვიცი, ბევრი რამ გამომრჩება, მოგვიანებით სხვა მაგალითები გამახსენდება და ალბათ ვინანებ კიდევაც. საინტერესო იქნება თუ ამ იდეას სხვა ბლოგერებიც გააგრძელებენ და საკუთარ ამბავს მოჰყვებიან.

მაშ ასე რამ იქონია ჩემზე გავლენა?

ენა – ქართული, რუსული, ინგლისური. 

ალბათ შეიძლება იმის თქმა რომ ორი მშობლიური ენა გამაჩნია, ქართული და რუსული. ლაპარაკი და მოგვიანებით კითხვა და წერა ამ ორ ენაზე ერთდროულად დავიწყე. ინგლისურის სწავლა 5 წლის ასაკში დავიწყე. ყოველდღიურად მიწევს ამ სამ ენაზე საუბარი, კითხვა, წერა და აზროვნება (ჩემი ვარაუდით 40/40 პროცენტით ნაწილდება ქართულის და რუსულის შემთხვევაში, დანარჩენი 20 ინგლისურს უწევს). ბავშობაში ნაკლებად, მაგრამ შეგნებულ ასაკში ენის ფენომენით დავინტერესდი, ენის და კულტურის ერთობლიობით, მისი სიცოცხლისუნარიაობით და სხვადასხვა ენების (კულტურის) თავისებურებით.

კინო

ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო მაგალითი ბავშვობიდან  “კუ ნინძების” ეკრანიზაციაა, მიუხედავად იმისა რომ ფილმი ბავშვებისთვის იყო განკუთვნილი ჩემი მშობლები დიდი ხანი ცდილობდნენ ჩემს დაწყარებას ეკრანზე უზარმაზარ (ჩემი მაშინდელი წარმოდგენით) კუ ნინძების და განსაკუთრებით მათი მასწავლებლის, ვირთხის ნახვის შემდგომ.

ასევე ბავშვობის მკაფიო მოგონებაა, “ქორწინება იტალიურად.” ფილმს მამაჩემთან და ბაბუაჩემთან ერთად ვუყურებდი, კარგად მახსოვს იმ ღამის პრაქტიკულად ყველა დეტალი, მიზეზი ბავშვობაში მიღებული ფსიქოტრავმა – ბაბუაჩემს ფილმის ყურებისას ჩაეძინა და გული გაუჩერდა.

მოგვიანებით კინომ გამიტაცა. მეტწილად ტელევიზორში ნანახ ფილმებმა, ისევე როგორც ჩემი თაობის სხვა წარმომადგენლები, რომლებიც ზოგადად”ტელევიზორს მიმსხდარ” თაობად შეიძლება იწოდონ, დღეებს ფილმების ყურებაში ვატარებდი.

კიდევ ერთი მოგონება… სექსის დროს თვალებზე ხელის აფარების თხოვნა, რომელიც დაუყონებლივ სრულდებოდა და მხოლოდ ყველაზე გაბუდულების და უშიშრების შემთხვევაში ირღვეოდა თითებს შორის სპეციალურად შექმნილი ნაპრალით.

ფილმებს რა თქმა უნდა სპონტანურად, რეჟისორის, მსახიობის თუ დამაინტრიგებელი შინაარსის არ ცოდნით ვუყურებდი. უფრო სერიოზულად კი მოგვიანებით დავინტერესდი.

დაინტერესების შემდგომ აღმოვაჩინე რომ ძალიან მომწონს შემდეგი რეჟისორები, ფატიჰ აკინი, ანდრეი ტარკოვსკი, პიტერ ვეირი, რიჩარდ ლინკლეიტერი, ინგმარ ბერგმანი, ალეხანდრო ამენაბარი, ქვენთინ ტარანტინო, ვუდი ალენი და ა.შ. თუმცა აქვე აღსანიშნავია რომ სავარაუდოდ ჩემზე გავლენა იმ რეჟისორებმაც მოახდინეს რომლებიც ნაკლებად მომწონს, მაგრამ ჯიუტად ვუყურებ, ასეთებს, ლარს ფონ ტრიერი, დარენ არანოფსკი, ანდრეი მიხალკოვი, ნაით შიამალანი, ბრიან დე პალმა წარმოადგენენ.

რა თქმა უნდა ხსენებული რეჟისორების გარდა სადღაც ქვეცნობიერში “ტონობით” სხვა ფილმებია ჩარჩენილი და ისინიც დაუღალავად ახდენენ გავლენას ჩემს ცნობიერებაზე.

მუსიკა 

ძალიან პატარა რომ ვიყავი და ბიძაშვილის ოთახში მუსიკალური ცენტრი და საკმაოდ კარგი “ხმა” აღმოვაჩინე, გავიკვირკვე, რა ფუჭი საქმიანობაა თქო მუსიკის მოსმენა. სულ რაღაც ორ თუ სამ წელიწადში კი ასეთი ცენტრის ქონაზე თავად დავიწყე ოცნება. ყველაფერი მაინც ალბათ ბიტლზით დაიწყო, მეგობრის მიერ კასეტაზე ჩაწერილი “სბორნიკი,” რომელსაც პრაქტიკულად ყოველ ღამით, ძილის წინ ვრთავდი და სიმღერის ფონზე ოცნებას ვიწყებდი.

მერე იყო ქუინი და ფრედ მერკური. დანარჩენს ჩემს ძმასთან ერთად სპონტანურად რადიოდან ვიწერდით, სიმღერების უმეტესობა რა თქმა უნდა ნაწილობრივ იყო ჩაწერილი და ზოგი შუაში სარეკლამო ტიხრით წყდებოდა. არც ჯგუფების და შემსრულებლების სახელები ვიცოდით ხშირ შემთხვევაში და მხოლოდ მოგვიანებით აღმოვაჩინეთ რომ სპონტანურად ჩაწერილთა რიგებში აღმოჩნდენ, პეტ შოპ ბოისი, როქსეტი, ბიჩ ბოისი, ეუროტმიკსი, ა.შ. და ა.შ.

მერე იყო კომპაქტ დისკებით გადატეცება და კოლექციის შექმნის მცდელობა, მაშინ ყოველ კვირას ყველაზე ნაკლებ ერთ დისკს ვყიდულობდი და კოლექციას ვმატებდი. რამდენიმე წლის წინ ჩემთვის რომ ეკითხათ ვის/რას უსმენ დაუყონებლივ ვუპასუხებდი და პრობლემის გარეშე 10 შემსრულებელს მაინც დავასახელებდი. მაგრამ, დღეს როდესაც მუსიკის ჩამოქაჩვა ინტერნეტიდან ტონობითაა შესაძლებელი შენც ნებაუნებლიეთ ამ უკიდეგანო სივრცეში იკარგები და წესირ პასუხს ვეღარ სცემ, ამიტომაც მეც ამ კითხვას აქ გარკვეულწილად პასუხგაუცემელს დავტოვებ.

ლიტერატურა, წიგნები

ალბათ მაინც ზღაპრების კითხვით დავიწყე, მქონდა ასეთი წიგნი, “სკაზკი ნაროდოვ სსრ” და მეც გულმოდგინეთ ვკითხულობდი, შეიძლება გეოგრაფიითაც პირველად მაშინ დავინტერესდი რადგანაც წიგნის სარჩევი გეოგრაფიულად, რესპუბლიკების მიხედვით იყო განაწილებული. მეც რომელიმე ყირღიზული ზღაპრის წაკითხვის შემდეგ კმაყოფილი ვსვამდი “პტიჩკას” სარჩევში და სიამაყით ჩემთვის იმას ავღნიშნავდი რომ ერთი ზღაპრით მეტი ვიცი.

ძალიან მიყვარდა ანდერსენი, ძალიან კეთილი, ლამაზი და ჭკვიანი ზღაპრები ჰქონდა, ევროპას სავარაუდოდ სწორედ რომ ანდერსენის დამსახურებით ვეზიარე პირველად.

ზღაპრების მერე იყო ჩეხოვი, ჩეხოვის “კაშტანკა.” მიუხედავად იმის რომ ჩემი ძმისგან განსხვავებით ცხოველების დიდი სიყვარულით არასდროს განვსხვავდებოდი ამ ნაწარმოებმა შემძრა და განმაცდევინა. მერე კი იყო, ყველაფერი დანარჩენი. ჩეხოვი, დიკენსი, სკოტი, სტივენსონი, დიუმა (მამა), კუნდერა, ბორხესი, მურაკამი, მარკესი, მილერი, როტი, გროშეკი და ა.შ. კომპაქტ დისკების ყიდვასთან ერთად კი წიგნების შეძენაც ერთგვარ ჰობიდ იქცა.

სხვა ბევრმა ფაქტორმა მოახდინა ჩემზე გავლენა, მაგრამ ამაზე სხვა დროს… თქვენ რას მეტყვით?

ლაშა ბუღაძის ვნევაბანი ანუ რატომ არ ვკითხულობთ ქართველები წიგნებს?

ლიტერატურული ასპარეზისა არ ვიცი, მაგრამ ის რომ ლაშა ბუღაძემ ბოლო პერიოდში ვებ სივრცეში ქართველი საზოგადოების “უწიგნურობის” კრიტიკით გაითქვა სახელი ნამდვილად ფაქტია.

არ ვიცი რამდენად უტყუარი ფაქტია, მაგრამ იმის ვარაუდიც შეიძლება რომ სულ ცოტა ხნის წინ ლიბერალის ბლოგზე გამოქვეყნებულ ბუღაძის წერილი “ძალადობა ქალიშვილებზე, მართლმადიდებლობა და ბრუტალური სექსი”  ერთგვარ გაღიზიანებულ პასუხს წარმოადგენს ამავე ვებ პორტალზე რამდენიმე დღის წინ განთავსებულ ტექსტზე, მოთვინიერებული მწერლობა  , ქვეცნობიერ დონეზე მაინც… ყოველშემთხვევაში, მე ასე მეჩვენება.

ამრიგად ბუღაძის სულ ახლად გამომცხვარი ახალი კრიტიკა ერთგვარი სერიის გაგრძელებას წარმოადგენს, “ადიო, დედაო ენავ” კი ამ სიკველის თუ სერიალის წინა ნაწილია. ამ ორ წერილს თუ წავიკითხავთ, ან სულაც უბრალოდ თუ გადავავლებთ თვალს მივხვდებით რომ ავტორი თითქოს კრიტიკულია, ხვეწნა მუდარაშია და ქართველ მკითხველს გაუთვითცნობიერობას აბრალებს, ოღონდ ამასთან ერთად ისაა პარადოქსალური რატომ სთხოვს ავტორი სხვას მისი წიგნების კითხვას თუ ამავდროულად უმეცრებას და უწიგნურობას აბრალებს?

კრიტიკა საჭირო მოვლენაა და ეს ჭეშმარიტებაა, მაგრამ როდესაც კრიტიკის ფორმად ლანძღვა გინებას და დაცინვას ირჩევ შენს კეთილზრახვებში მავანს შეიძლება ეჭვი შეეპაროს და ზოგმა უმადურმა “უწიგნურობა” და დაბოღმილობა დაგაბრალოს.

ზოგადად კი, როდესაც საუბრობ ერში წიგნის არაპოპულარობაზე, კი არ უნდა აგინო და დააბრალო სხვებს რომ “არიქა არაფერი გესმის,” არამედ პრობლემა გაანალიზო, მის საფუძვლებს ჩაუღრმავდე, მიხვდე რა არის ამის მიზეზი და სწორი “დიაგნოზის” დასმის შემდეგ გამოსავალი, იპოვო რა თქმა უნდა თუ გამოსავლის პოვნა გსურს. თუ არადა, რავარია შეტენო შენი არ გაყიდული წიგნი ადამიანს რომელიც შენივე თქმით არ კითხულობს?

არცერთი ერი გენეტიკურ დონეზე არ სარგებლობს წიგნის კითხვის კულტურით, ეს გამომუშავებული უნარია რომელიც სხვადასხვა საზოგადოებაშა მიღწევადია, კვლავ რა თქმა უნდა თუ ასეთის გამომუშავება გსურს.

ისე კი გასაკვირია რატომ ვითხოვთ დღეს ამ ეტაპზე იმას რომ ხალხი ლიტერატურას, მითუმეტეს ქართულ ლიტერატურას კითხულობდეს? დღეს კი არა, ქართული ლიტერატურა ზენიტში ყოფნის დროსაც კი ვერ უწევდა სათანადო კონკურენციას მსოფლიო ლიტერატურის კლასიკას და რატომ არის გასაკვირი ამ ეტაპზე ის რომ  მკითხველი საშუალო დონის მწერლების(მოდით გულახდილები ვიყოთ) კითხვით არ იქცევს თავს?

ბუღაძეს ისაც უკვირს რატომ აკრიტიკებს მავანი მაშინ როდესაც მისი ან სხვა თანამედროვე ქართველი მწერლის წიგნი არ წაუკითხავს. არც ამაშია გასაკვირი, საქმე ისაა რომ როდესაც მას მედიის საშუალებებში უწყვეტ, 24/24 საათიან რეჟიმში ჩნდები, ლოგიკურია დაასკვნა რომ ამ დროს საკუთარ თავს ან თუნდაც მხოლოდ ლიტერატურას აღარ ეკუთვნი, ხდები საზოგადოებრივი პროდუქტი, პოპ პროდუქტი.

ამ პროდუქტობას კი თავად ირჩევ იმ მომენტში როდესაც “კლიშეებზე” იწყებ საუბარს, როდესაც უკბილოდ ხუმრობ, როდესაც წინასწარ იცი რომ საზოგადოებაში სადაც აბსოლუტური უმრავლესობა მორწმუნეა, აუცილებლად “აიტაცებს” შენს პროდუქტს.  ამ ვითარებაში კი გაუგებარია რატომ უნდა დააბრალო საზოგადოებას კლიშეებზე რეაგირება, მაშინ როდესაც ამ კლიშეს თავად ქმნი.

ასე მაგალითად, გარდა იმისა რომ კეტი პერი მღერის. ის ასევე საზოგადოების გულმოდგინე “მზერის” ობიექტია, მისი პირადი ცხოვრება უფრო საინტერესოა საზოგადოებისთვის ვიდრე მისი (მოდით კვლავ გულახდილები ვიყოთ) საშუალო დონის სიმღერა. მაგრამ კეტი პერის,არ უკვირს, მღერის “ბეიბი იუ არ ფაირვორკ,” ესწრება “სვეწკ ტუსოვკებს და ზოგადად ცხოვრების უხარია. ამავე დროს, იან ტიერსენის ცხოვრებით ნაკლები ინტერესდება, მაგრამ ის მაინც ბედნიერია, იმ მარტივი მიზეზის გამო რომ მის შემოქმედებას ტირაჟირება და “შეტენვა” არ სჭირდება.

არაფერი ცუდია იმაში იყო პოპ კულტურის ნაწილი, პირიქით ბევრი ამისკენ ისწრაფის, უბრალოდ გასაკვირია ის რომ ზოგიერთი მწერალი (რომელიც ეპატაჟით ცდილობს ფონს გავიდეს) ითხოვს მისი ნამუშევარის როგორც ჭეშმარიტი ხელოვნების დაფასებას(არადა, ბორხესიც კი არ ითხოვდა ამდენს).

“ქალიშვილების ძალადობაში” ლაშა ბუღაძეს საკუთარი არგუმენტაციის გასამართლებლად აკა მორჩილაძის სიტყვები მოაქვს. აკა მორჩილაძემ ცოტა ხნის წინ ისიც თქვა რომ “ქართველებს დიდი თვალები გვაქვს,” ეს კი ხშირად მთლიანი სურათის დანახვაში გვიშლის ხელს, ამიტომაც როდესაც მწერალი საკუთარი ნაწარმოების პოპულარიზაციისთვის “კლიშე სათაურებს” ირჩევს ან თუნდაც საზოგადოებას “კლიშე” ფრაზებით მიმართავს მაინც ბედნიერი უნდა იყოს, ეს ხომ მისი არჩევანი იყო?

აკი ნათქვამია, “რასაც დათესავ, იმას მოიმკიო.” “არაკითხვადობა” შეიძლება ნაკლებად მაგრამ როგორც ჩანს ქართველებს “პრეტენზიულობა” ოდითგანვე გვახასიათებდა და ეს ანდაზაც ეტყობა გარკვეულ საჭიროებამ შექმნა.

მათემატიკურად ზუსტი, კოსმიურად ლამაზი

ბმულები. კოსმოსივით ლამაზი და მათემატიკურად ზუსტი.

ყველაზე უმნიშვნელო ცვლილებაც კი ცვლის მომავალს. ყოველი ჟესტი, ყოველი მოძრაობა, ჩვენი სასრული, უსასრულო კომბინაციების ერთობლიობას წარმოადგენს.

ყოველი აწმყო, წარსული ქმედებების პირმშოა.

ამონარიდი კინო ფილმიდან “127 საათი”

“იცით, მე ვფიქრობდი. ყველაფერი… ყველაფერი დაკავშირებულია. ჩემი არჩევანია. მე ავირჩიე ეს ყველაფერი.  ეს კლდე, ეს ქვა… ეს ქვა მთელი ცხოვრება მელოდებოდა. ლოდინი დიდი ხნის წინ დაიწყო, ჯერ კიდევ მაშინ როდესაც მეტეორიტს წარმოადგენდა, მილიონი, მილიარდი წლის წინ.  კოსმოსში. მანდ მელოდებოდა. მელოდებოდა, რომ აქ შემხვედროდა. მე მისკენ მთელი სიცოცხლის განმავლობაში მივილტვოდი. ეს ყველაფერი წამმა განსაზღვრა, წამმა როდესაც დავიბადე. ყოველ ახალ ამოსუნთქვას, ყოველ ჩემი ქმედებას ამ ქვისკენ მივყავდი.”

ბმულების ერთმანეთთან დაკავშირება მიყვარს ხოლმე. კარგი გასართობია და ტვინის სავარჯიშო. თქვენც შეგიძლიათ. აირჩიეთ ნებისმიერი მონაკვეთი თქვენ ცხოვრებაში, მაგალითად აწმყო და დაფიქრდით რამ მოგიყვანათ აქამდე.

ხშირად, ბმულების სახით ერთი შეხედვით უმნიშვნელო დეტალებს და დავიწყებულ ადამიანებს აღმოაჩენთ.

იმიტომ რომ კოსმიურად ლამაზია და მათემატიკურად ზუსტი.

ამ წერილის დაწერა, ერთ-ერთ ასეთმა ანალიზმა გადამაწყვეტინა. გლაზგოს ქუჩებში, უნივერსიტეტში მიმავალი ვფიქრობდი როგორ მოვხდი აქ, ამ უნივერსიტეტში? ვინ მომიყვანა. “ბმულ ადამიანებზე” ვფიქრობდი.

რომ არა, ვინმე მარტა პოლონეთიდან რომელიც 2 წლის წინ გლაზგოში “couchsurfing-დან” გავიცანი ვერასდროს გადავწყვეტდი კალედონიის უნივერსიტეტში საბუთების ჩაბარებას.

რომ არა, ვინმე უინსტონი, რომელმაც “couchsurfing-ზე” დარეგისტრირება ლონდონში დასარჩენი ადგილის საპოვნელად მირჩია ვერასდროს გავიცნობდი ვინმე მარტას პოლონეთიდან.

რომ არა, ვინმე სტეფანი რომელმაც უინსტონთან გასაუბრებაზე მისვლა მირჩია, ვერასდროს გავიცნობდი ვინმე უინსტონს, შესაბამისად არ დავრეგისტრირდებოდი “couchsurfing-ზე” და არ გავიცნობდი ვინმე მარტას პოლონეთიდან.

რომ არა, ფელიქსი რომელმაც თბილისის ერთ-ერთ ინსტიტუტში ჩაბარება მირჩია, ვერასდროს გავიცნობდი ვინმე სტეფანის რომელიც მასწავლიდა და შესაბამისად ვერასდროს გავიცნობდი ვინმე უინსტონს და შესაბამისად ვერასდროს დავრეგისტრირდებოდი “couchsurfing-ზე” და ვერ გავიცნობდი ვინმე მარტას პოლონეთიდან.

და რაც მთავარია, რომ არა ეს ყველაფერი, ამ წერილს ახლა და ამ ღამეს არ დავწერდი. მართლაც, რომ Everythng is illuminated.

ასეა და ამრიგად. ამ ადამიანებთან სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით წელიწადში ერთხელ-ორჯერ ვლაპარაკობ, ხანდახან ნაკლებსაც, მაგრამ სწორედ რომ მათი დამსახურებაა ჩემი აწმყოს ამგვარი განვითარება.

მათ შეიძლება ამის შესახებ არც კი იცოდნენ. ყოველი ჩვენთაგანის ცხოვრებაში არსებობენ “ადამიანი ბმულები” და ისინი მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ მომავლის განვითარებაში.

ასეა და ამრიგად, იმიტომ რომ კოსმიურად ლამაზია და მათემატიკურად ზუსტი.

მე მარტივი ბმულების მაგალითი მოვიყვანე. არსებობს უფრო რთულიც, ასეთები არ გვახსოვს ხოლმე, მეხსიერებაა ასე მოწყობილი. მაგრამ საკმარისია ერთ-ერთი ყველაზე ერთი შეხედვით უმნიშვნელო ბმული ამოვარდეს და ჩვენი აწმყო და მომავალი უკვე სხვაა, იმიტომ რომ მათემატიკურად ზუსტია და კოსმოსივით ლამაზი.

НЕВЕДОМОЕ

Луна не знает, что она луна,
     И светится, не ведая об этом.
     Песок песку непостижим. Предметам
     Не осознать, что форма им дана.
     Не сходен мрамор выщербленной гранью
     Ни с отвлеченной пешкой, ни с рукой,
     Ее точившей. Вдруг и путь людской,
     Ведущий нас от радости к страданью, --
     Орудие Другого? Он незрим.
     Здесь не помогут домыслы о Боге,
     И тщетны колебания, тревоги
     И плоские мольбы, что мы творим.
     Чей лук стрелой, летящею поныне,
     Послал меня к неведомой вершине?
     Х. Л. Бохес

ოდა ბორხესს

ცოტაა ისეთი ადამიანი რომელსაც სიკვდილის შემდგომ წარუშლელი კვალის
დატოვება ძალუძს, ასეთი ადამიანები უკვდავნი არიან. ხორხე ლუის ბორხესი ერთ-ერთი მათგანია, მიუხედავად მისი სურვილისა სიცოცხლის შემდგომ მომკვდარიყო სრულიად, ფიზიკურად და სულიერად, წაშლილიყო სამუდამოდ კაცობრიობის ისტორიიდან, ბორხესის სახელი სავარაუდოთ ადამიანებს ლიტერატურის აღსასრულამდე ემახსოვრებათ.

საოცრად მორცხვი, თავმდაბალი და უბრალო ხორხე ლუის ბორხესი ყველაზე დიდ სიხარულს ბიბლიოთეკაში, წიგნებში პოულობდა, ის წერდა და კითხულობდა, ყოველდღიურად გებულობდა უფრო მეტს სამყაროზე, იმ წიგნებიდან რომლებიც თაროზე მკითხველის მოლოდინში ატარებენ მარადისობას. პოპულარობამ ბორხესი სიბერეში აღმოაჩინა, დაახლოებით 60 წლის იქნებოდა როდესაც მსოფლიომ აღიარა და მრავალრიცხოვან ტურნეებში მიიპატიჟა, ბორხესი კითხულობდა საჯარო ლექციების არგენტინისგან ყველაზე მოშორებულ ადგილებშიც კი და საკუთარი ისტორიებით და ენით აჯადოვებდა ყველაზე ნაკლებად დაინტერესებულ მსმენელებსაც კი.

ბორხესი თავისუფლად საუბრობდა რამდენიმე ენაზე, წერდა ესპანურად და ინგლისურად, რთულია წარმოიდგინო ენაზე მასსავით შეყვარებული ადამიანი. ამის მიუხედავად ბორხესი თვლიდა რომ არცერთი ენა არ არის სრულყოფილი და ხელოვნურად შექმნილი ენა ვერ გადმოსცემდა ყველაფერ იმას რაც ჩვენს ირგვლივ, სამყაროში არსებობს, ამიტომაცაა რომ ბორხესის შემოქმედებას ეტყობა ავტორის ძალისხმევა მაქიმალური სიზუსტით გადმოსცეს სამყაროს მითოლოგია, სამყაროს რომელშიც დიდი ადგილი არგენტინას და ბუენოს აირესს ეთმობა.

ბორხესი მთლიანად ბუენოს აირესს ეკუთვნის ისევე როგორც ჯოისი დუბლინს და  ვუდი ალენი ნიუ იორკს. ბორხესის მოთხრობები გაჯერებულია ბუენოს აირესისგან მიღებული მუხტით, მათ წაკითხვისას ბუენოს აირესში ფიზიკურად მოხვედრა არ არის საჭირო რომ შეგიყვარდეს ეს ქალაქი თუ ბორხესს კითხულობ.

ბორხესს არ სჯეროდა რომანის, ამიტომაც არცერთი არ დაუწერია, მას მოთხრობების, ესეების და ლექსების სწამდა, ამიტომაც მხოლოდ ასეთ ფორმებში პოულობდა სიცოცხლესთან საერთო პოეზიას. როგორც ენა ვერ აღწერს სიცოცხლის პოეზიას  ისევე შეუძლებელია ბორხესი ერთი პოსტით დაახასიათო, ამიტომაც ვისაც ესპანური ან ინგლისური გესმით გიტოვებთ ამ საოცარ ლექსს რომელიც ბორხესის ამაღლებულ ბუნებას უშეცდომოდ ასახავს.