Tag Archives: ქართული

მანდარინები – ფილმი ადამიანობაზე

mandarinebi

რამდენიმე წლის წინ ყოვლად უნიჭო “აგვისტოს 5 დღე” რომ გამოვიდა, ერთმა ჩემმა მეგობარმა გაიკვირვა რომ ასეთი ბიუჯეტით და მხარდაჭერით ფილმის ავტორებმა ისტორია ელემენტარულად ვერ გამართეს. იმის ნაცვლად რომ მომხდარი ტრაგედიის შესახებ რამე ადამიანური ამბის მეშვეობით მოეყოლათ, რეჟისორმა და პროდუსერებმა აბსოლუტურად გაუმართავი პროპაგანდისტული ფილმი შემოგვთავაზეს, რომლის თავიდან ბოლომდე ყურება კინოს მოყვარული ადამიანისთვის პრაქტიკულად შეუძლებელია.

საბედნიეროდ “აგვისტოს 5 დღისგან” განსხვავებით ფილმი “მანდარინები” სწორედ რომ მსგავსი ადამიანური ისტორიის მეშვეობით გვიყვება ომის, ამ შემთხვევაში აფხაზეთის 1992-93 წლების ომის შესახებ. აქ არ შეხვდებით ქვეყნის მეთაურებს, პოლიტიკოსებს, სარდლებსაც კი, მაგრამ ამის მიუხედავად არცერთი წამით არ გტოვებთ შეგრძნება, რომ ფილმი საქართველოს უახლოეს ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე ტრაგიკულ ამბავს მოგვითხრობს. ფილმში არც ბრძოლებია ასახული და მცირე გამონაკლისებს თუ არ ჩავთვლით, არც სროლებია დიდად.

მოვლენები აფხაზეთის ერთ სოფელში ვითარდება, რომლის ძირითად მოსახლეობას თავის დროზე გადმოსახლებული ესტონელები წარმოადგნდნენ, ომის დაწყებისთანავე მათ უმრავლესობამ სოფელი დატოვა, აქ თითზე ჩამოსათვლელი ადამიანიღაა დარჩენილი. სწორედ რომ ერთ-ერთი ესტონელის სახლში ვითარდება მთელი ამბავი. აქ ხვდებიან ერთად დაჭრილი ქართველი და აფხაზების მხარეზე მებრძოლი ჩეჩენი. ცხადია, ორივე ადამიანი, რომელსაც თავისი სიმართლე და ომში მონაწილეობის გამართლება აქვს, ერთმანეთს ვერ იტანს და თავიდან მზადაა ერთმანეთი მოკლას კიდეც.

ამ ორი ადამიანის ურთიერთობის  გარკვეულ ეტაპზე ხდება მნიშვნელოვანი გარდატეხა და სწორედ რომ ამ გარდატეხაში მე მინდა დავინახო, ის რაც ასე აკლია ქართულ კინემატოგრაფს, ანუ ჰუმანიზმი. სწორედ ამ გარდამტეხ მომენტში შემოდის სამყაროსავით ძველი ჭეშმარიტება, რომელიც გვეუბნება, რომ ადამიანი მეორე ადამიანს იდეოლოგიური განსხვავების მიუხედავად, არაფერს ერჩის, საკმარისია მათი ურთიერთობა საყოფაცხოვრებო დონეზე რამდენიმე დღე გაგრძელდეს და ის ყველაფერი რაც შენს მტერს ხანგრძლივი და სისტემატური პროპაგანდის წყალობით გაძულებდა, საპნის ბუშტივით ქრება. ასეთ ვითარებაში ადამიანები რჩებიან შიშვლები, აჩვენებენ საკუთარ რეალურ სახეს და ასეთ ვითარებაში აფასებენ ერთმანეთის ღირსებას.  ასეთ ვითარებაში აღარ აქვს აზრი თუ ვინ გააკეთა სკამი რომელზეც ზიხარ, ან მაგიდა რომელთანაც ზიხარ, ან ვინ ააშენა ის სახლი რომელშიც იმყოფები, მთავარი ღირებულება ადამიანობა და ადამიანებია.

ანტი-მილიტარისტული განწყობა ყველაზე კარგად პერსონაჟ ივოს მიერ წარმოთქმულ ფრაზაში ჩანს, რომლის როლსაც ესტონელი მსახიობი ლემბიტ ულფსაკი ასრულებს. ის ამბობს – “ეს ომი არავისია”. ზოგადად ვფიქრობ ამ პერსონაჟის მეშვეობით  რეჟისორმა ფილმის რამდენიმე მთავარი მესიჯი გააჟღერა, ერთ-ერთ სხვა ეპიზოდში იგივე ივო ამბობს, რომ არ აქვს მნიშვნელობა ვინ ხარ, ქართველი, ჩეჩენი თუ ესტონელი და ის, რომ შენ სიტყვის შენახვა შეგიძლია ან პირიქით არ შეგიძლია, ეროვნებაზე ვერ იმეტყველებს. ზოგადად ლემბიტ ულფსაკის თამაში აღნიშვნის ღირსია და თამამად შეიძლება ითქვას რომ მისი შესრულება ამ ფილმში საუკეთესოა.

მიუხედავად იმისა, რომ  დრამატურგიულად ფილმი შეიძლება უფრო გამართული ყოფილიყო, (მაგალითად ზოგიერთი პერსონაჟის უკეთ გაშლა შეიძლებოდა, მცირედი ფაქტობრივი შეცდომებია გაპარული, გარკვეულ შემთხვევებში ზოგიერთი ეპიზოდი  ოდნავ გაწელილი გეჩვენება და ა.შ.) საერთო ჯამში ამ ყველაფრის პატიება შეიძლება, თუნდაც იმიტომ რომ ბოლოდროინდელ ქართულ კინემატოგრაფიას აკლია არაპროპაგანდისტული, ადამიანურ ისტორიებზე ორიენტირებული ფილმები. ამიტომაც ვფიქრობ, რომ ზაზა ურუშაძის ეს ფილმი პირველ რიგში სოციალურ ჭრილში უნდა განვიხილოთ ვიდრე ვიწრო კინემატოგრაფიულში.

Facebook მომხმარებელთა რამდენიმე ტიპი

მელანქოლიური, ოდნავ გარიყული და შიგადაშიგ მოწუწუნე იუზერი

კარგ ხასიათზე მყოფი ხშირად აშეარებს კატების საყვარელ და სასაცილო ვიდეოებს. ცუდ ხასიათზე ყოფნისას როგორც წესი ამის შესახებ საკუთარი სტატუს აფდეითით იუწყება. ყველაზე ხშირად იყენებს შემდეგ ემოტიკონს: ❤ და 😦

მიაქვს გულთან ყველაფერი ახლოს, ვერ ხვდება სარკაზმს და ამავდროულად ძალიან უხარია როდესაც რომელიმე ფოტოზე ვინმე უკეთებს შემდეგ შინაარსის კომენტარს: “როგორიიი ლამაზი ხარ, მენატრები <3”

საყვარელი წიგნი – ჯეინ ეირი, საყვარელი ფილმი – Notebook, უსმენს სოულს.

აქტივისტი

ზედმიწევნით კარგად ფლობს NGO ლექსიკონს. აშეარებს და დადის იმ ივენთებზე, რომელსაც მეტწილად მისი ორგანიზაცია აწყობს. უკვირს აქციაზე საკუთარი ნებით, პირდაპირი დაინტერესების გარეშე მოსულ ადამიანს თუ ხედავს.

განსაკუთრებით კარგად ერკვევა გენდერთან და LGBT დაკავშირებულ თემებში, ნაკლებად სოციალურ და გარემოს დაცვასთან დაკავშირებულ საკითხებში.

წელიწადში ორჯერ ან სამჯერ გადის საზღვარგარეთ დაგეგმილ ღონისძებაზე. მუსიკას მაინცმდაინც არ უსმენს, მაგრამ იცის რომ ჯაზი კარგია. კითხულობს თანამედროვე ლიტერატურას (მურაკამი, ფამუქი, კუნდერა), უყურებს ჰოლივუდის ნაწარმს, მაგრამ საჯაროდ არტ ჰაუსზეც ძალუძს ერთი ორი სიტყვის ჩაგდება. უყვარს ასეთი ტიპის პოსტების კითხვა და დაშეარებისას “ვაიმე რაღაცეები რა სიმართლეა-ს” კომენტარად მიწერა.

აქტივისტ-ინტელექტუალ-ექსპერტი

გმობს და აკრიტიკებს ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენების უმეტესობას, აშეარებს ივენთებს, აჭერს “ეთენდინგს”, მაგრამ თავად ასეთ ღონისძიებებზე ნაკლებად მიდის ხოლმე.

უყვარს დისტანცირება, იქმნება შთაბეჭდილება რომ საკუთარ თავს რიგ შემთხვევებში “ბნელი მასისგან” გამოყოფს.

თუ მემარცხენეა  სურს ელიტარულობა და თან “უტყდება”, თუ მემარჯვენეა სურს ელიტარულობა და არც “უტყდება” მაგრამ სერიოზულად არავინ აღიქვამს და ასეთად არავინ მიიჩნევს.

უსმენს კლასიკას, უყურებს არტ ჰაუსს, მაგრამ თუ ერთზე ან მეორეზე საუბრობს ამას სოციალურ-პოლიტიკურ კონტექსტში აკეთებს და განიხილავს. მხატვრული ლიტერატურის კითხვისთვის ფეისბუქზე აქტიურობის გამო ნაკლები დრო რჩება.

საკუთარ თავთან მოლაპარაკე იუზერი

იმის გამო რომ სტატუსებს საუკეთეშო შემთხვევაში ძალიან ცოტა თუ ულაიქებს ან უარესში საერთოდ არავინ, როგორც წესი ამას თვითონ აკეთებეს.

ჰგონია რომ გონებამხვილურად ხუმრობს, მაგრამ ეს უკეთ გასაგები რომ იყოს ისტერიულად სმაილიკების დიდ რაოდენობას რთავს ხოლმე. სხვისგან კომენტარს რომ ვერ აღმოაჩენს – თავად იწყებს კომენტირებას და საკუთარ თავთან შედის დიალოგში.

ლაპარაკობს და წერს პირად თემებზე, რომლებიც პრინციპში სხვას არაფერს ეუბნება და ამავდროულად არც აინტერესებს. გაურკვეველია რას უსმენს, უყურებს თუ კითხულობს.

მეოჯახე დიასახლისები (AKA ორი ერთში)

ამ ჯგუფის წარმომადგენლები როგორც წესი ერთ პროფაილში როგორც მინიმუმ ორ ადამიანს აერთიანებენ – ანუ საკუთარ თავს და მინიმუმ ერთ მცირეწლოვან შვილს, მეტწილად არიან დედები.

ფოტოების შეფარდება 60-40-ზეა, შვილის სასარგებლოდ.  სხვებისგან ხშირია კომენტარები, “ვაიმე რამხელა გაზრდილა” (ანუ ადრე, უინტერნეტობის პერიოდში ყველასათვის კარგად ნაცნობი შორი ნათესავის რეპლიკამ დიჯიტალიზაცია განიცადა).  წიგნების კითხვაზე დრო არ რჩებათ, უსმენენ სამზარეულოში ჩართულ რადიოს, უყურებენ ჰოლივიდურ მელოდრამა/კომედიებს. საყვარელი მსახიობი – ეშთონ კატჩერი ან ჯონი დეპი.

პროზელიტიზმით დაკავებული ერის სულიერი მამები

შეიძლება იყვნენ სხვადასხვა იდეოლოგიების მატარებლები და ამის მიხედვით ქადაგებენ იდეებს. ჰყავთ 5000 ფრენდი, თუმცა აქ ორი ჯგუფის გამოყოფა შეიძლება 1) ტელევიზიის წყალობით პოპულარული ინდივიდები, ვისაც სხვები ისტერიულად იმატებენ 2) არაპოპულარული ინდივიდები, რომელსაც პოპულარობა სურთ და თავად ამატებენ სხვებს (ოღონდ თუ ვინმემ ჰკითხა “ამდენი ფრენდი საიდანო,” პასუხობენ “რავიცი, მამატებენ და უარს ხომ არ ვეტყვი”).

სტატუსები ლაიქების გარეშე არ რჩებათ ხოლმე (განსაკუთრებით პირველ შემთხვევაში) და ამიტომაც “საკუთარ თავთან მოლაპარაკე იუზერის” ანტიპოდს” წარმოადგენენ. თვლიან რომ ჭეშმარიტებაზე მონოპოლიას ფლობენ და ღიზიანდებიან თუ ვინმე არ ეთანხმება, თუმცა ამას ნაკლებად გამოხატავენ. იდეოლოგიური სიჭრელის გამო უყურებენ, უსმენენ და კითხულობენ (ან არ უყურებენ, არ უსმენენ და არ კითხულობენ) სხვადასხვა პროდუქციას.

კინიკოსები

რეალურად ძალიან დაუცველი ჯგუფია და სწორედ ეს დაუცველობა აიძულებთ ყველაფერი “აიგდონ” და სერიოზულად არაფერი აღიქვან. სარკაზმით ეპყრობიან პროზელიტიზმით დაკავებულ ერის სულიერ მამებს, გმობენ აქტივისტებს და ზოგადად მეგობრობენ მხოლოდ ერთმანეთთან, თუმცა ამ შემთხვევაში კონკურენციის გამო ხშირად ცდილობენ “უკეთ იხუმრონ” ან “აიგდონ” რამე თემა. ხშირად ტროლაობენ, რასაც ხშირად სხვები ვერ ხვდებიან და მათ კომენტარებს ზედმეტად სერიოზულად აღიქვამენ. უსმენენ Depeche Mode-ს და Kraftwerk-ს, მეტწილად კითხულობენ სამეცნიერო ფანტასტიკას და უყურებენ ყველაფერს.

მტკვარ-დივან-გალერის კრიტიკული მასა

ერთობიან ერთფეროვან კლუბებში ერთფეროვანი ვიზიტებით. ამის შესახებ ფეისბუქზე დადებული ფოტოებიდან ვიგებთ. ლოცულობენ ბერლინზე და უსმენენ მინიმალს. შიგადაშიგ იკვებებიან ხინკლით, მაგრამ ამავდროულად  დასცინიან ხინკლის მოყვარულებს. ზევიდან უყურებენ მათ ვინც მათ “სტანდარტებში” არ ჯდება. წიგნებს არ კითხულობენ, სამაგიეროდ კარგად ფლობენ თანამედროვე ტექნოლოგიებს და ერთი ორი კარგი ლინკი ყოველთვის უგდიათ.  ძალიან “უტყდებათ” როდესაც აღმოაჩენენ ხოლმე რომ მათ მიერ დაშეარებული კომპოზიცია სხვისთვის უკვე ცნობილია, მაგრამ ამას არ იმჩნევენ.

ხუთი (+1) ინგლისური სიტყვა რომელიც ქართულში არ არსებობს

ყოველ ენას აქვს ისეთი სიტყვები რომლებიც ძალიან რთულია გადმოთარგმნო მეორეზე. ყველაფერი კულტურული მემკვიდრეობის და ენის განვითარება არ განვითარებაზეა დამოკიდებული. არც ქართულია ამ მხრივ გამონაკლისი. თუმცა, ეტიმოლოგიური ექსკურსით ძალიან რომ არ მოგაწყინოთ თავი, რამდენიმე ინგლისურ სიტყვაზე გავამხვილებ ყურადღებას და თან გთავაზობთ თარგმნის თქვენეული ვერსიები შემომთავაზოთ, აქვე შევეცდები ჩემი მოკრძალებული წვლილიც შევიტანო.

Flatmate – უცხოეთში ნამყოფი ახალგაზრდების მუდმივი პრობლემა ქართულად საუბრისას. მართლა, როგორ უნდა თარგმნო? “თანამცხოვრები?” – რა თანამცხოვრები – ვერ ჟღერს სიტყვა აშკარად. “მეზობელი”? – ეს ფაქტობრივად არასწორია, მეზობელი ისაა კარის იქეთ რომ ცხოვრობს, Flatmate კიდევ იქვე, ბინაში გყავს. შეიძლება მეგობარიც კი არ იყოს და უბრალოდ ცხოვრობდეს შენს სივრცეში, დატანტალებდეს შხაპში, მიირთმევდეს შენს სამზარეულოში და ა.შ. მიდი და დაუძახე ამის მერე მეზობელი, მეგობარი… პირდაპირი თარგმანი ხომ საერთოდ არაჟღერადი გამოდის, “ბინის მეგობარი.” არა ისევ ამ სიტყვის გამოყენება სჯობია ქართულ დიალოგში, სანამ რამე ახალს ვერ მოვიფიქრებთ.

Nerd/Geek – მიუხედავად იმისა რომ ამ ორ სიტყვას შორის უკვე არსებობს განსხვავება ის მაინც არაარსებითია. ზოგადად გულისხმობს უგზო უკვლოდ განათლებულ ადამიანს, ანუ ჩვენში რუსულად რომ იტყოდნენ ხოლმე “ბოტანიკი”. მაგრამ რუსული არ გამოგვადგება ქართულზე თუ მიდგა საქმე, მითუმეტეს თუ გადმოვაქართულედ სრული უაზრობა, ანუ “ბოტანიკოსი” გამოვა.  შეგვიძლია გამოვიყენოთ “ენციკლოპედიკი,” მაგრამ სიტყვაში ბოლო ხუთ  ასოს ცოტა სხვა ელფერი დაჰკრავს. ვთავაზობ “ნერდებს” და “გიკებს” თავად გამოიგონონ რამე შესატყვისი.

Winger – სლენგზე გულისხმობს მეგობარს რომელიც გეხმარება გოგოების (შეიძლება ასევე ბიჭების, მაგრამ მე არ გამიგია) შებმაში. ანუ მარტო რომ არ გახვიდე სადმე კლუბში თან გახლავს მეგობარი. ამის პირდაპირი თარგმა საერთოდ აბსურდია, “მეფრთე”. მეფრთე არა პილოტი კიდევ… ჰმმ, თუმცა პილოტი არც ისე ცუდად ჟღერს, თითქოს ოდნავ მნიშვნელობას უცვლის, მაგრამ ისე თვითონ სიტყვას არაუშავს. მეორეს მხრივ, ზოგადად რამდენად გამოსადეგია ამ სიტყვის არსებობა ქართულ რეალობაში ცალკე საკითხია… შტურმანი?..

Procrastination – ამ შემთხვევაში საქმე გვაქვს ფსიგოლოგიურ ტერმინთან, რომელიც გულისხმობს რამე მნიშვნელოვანის გადადებას და ნაკლებად მნიშვნელოვანი მაგრამ უფრო მეტი სიხარულის მომგვრელი საქმით დაკავებას. ამხელა ახსნის შემდგომ მიდი და მოუფიქრე ასეთ ტერმინს ერთ სიტყვიანი შესატყვისი…

Pub Crawl – პირდაპირი თარგმანი “პაბ ცოცვა” ან “ბარ ცოცვა,” მაგრამ ისეთი ალპინისტური ტრადიციების მქონე ქვეყანაში როგორც საქართველოა ისევ “ნიტოა”. სიტყვა როგორც უმეტესობა ალბათ მიხვდით გულისხმობს ბარიდან ბარში გადასვლას და ალკოჰოლის ჩასხმას იმ მომენტამდე როდესაც უბრალო გადასვლა მართლა ცოცვას არ დაემსგავსება. შეიძლება იმის ვარაუდი რომ სუფრის მოყვარულ ერში ეს სიტყვა ვერ ჩამოყალიბდებოდა აღნიშნული კულტურული განვითარების ფონზე, თუმცა გლობალიზაციის პირობებში ალბათ დროა ჩვენც მოვიფიქროთ რამე…

“სვეცკი და ინტელიგენტი” პირწიგნაკელები, ანუ ინგლისურის სახელმწიფო ენად გამოცხადების მომხრეებს

“Словарь Вильяма Шекспира, по подсчету исследователей, составляет 12000 слов. Словарь негра из людоедского племени «Мумбо-Юмбо» составляет 300 слов. Эллочка Щукина легко и свободно обходилась тридцатью. “

– ილფი და პეტროვი – 

” – Do you speak English?

– Yes, I  learnt it from a book.”

-ალფონსო მელერო-

დაახლოებით ორი კვირის წინ ფეისბუქის მომხმარებელს კიდევ ერთი “მარგალიტი” გამოკითხვის ნახვის საშუალება მიეცა. ერთ-ერთმა მომხმარებელმა დაახლოებით შემდეგ შინაარსის კითხვა დასვა “გსურთ თუ არა რომ ინგლისური ენა გამოცხადეს მეორე სახელმწიფო ენად საქართველოში?”

კითხვა რომ ვნახე გამეღიმა და ხუმრობად აღვიქვი, თუმცა როგორც აღმოჩნდა პირწიგნაკის მომხმარებლის რეაქცია არ ყოფილა ერთგვაროვანი, უფრო მეტიც დაახლოებით 10 000 პასუხიდან 1000 – მდე ადამიანმა კითხვას დადებითად უპასუხა და სრული სერიოზულობით ჩათვალა რომ ინგლისური ენის სახელმწიფო ენად გამოცხადება აბსოლუტურ აუცილებლობას წარმოადგენს!

ზოგიერთი უფრო შორს წავიდა და იმის მტკიცებას შეუდგა რომ ასეთი გადაწყვეტილების მიღებისთანავე საქართველო განვითარდება, წინ წავა და საერთოდ ქვეყნის მსოფლიო გლობალურ პოლიტიკურ თუ ეკონომიკურ პროცესებში ინტეგრირებას შეუწყობს ხელს. ოპონენტ მოპასუხეს კი კითხვაზე “რატომ უნდა გამოცხადეს ინგლისური სახელმწიფო ენად” მომხრეებმა რკინის არგუმენტით და რიტორიკული შეკითხვით “რატომ არ უნდა გამოცხადეს?” უპასუხეს.

არ ვიცი რაში აღმოაჩინეს ასე “პროგრესულად” მოაზროვნე ადამიანებმა კავშირი ქართულ და ინგლისურ კულტურებს შორის, ან სად იპოვეს საქართველოში ინგლისურად მოსაურბე (მშობლიური ენის რანგში) ადამიანები, მაგრამ მათ ასეთი გადაწყვეტილების მიღება მარტივ ჭეშმარიტებად მონათლეს.

საინტერესოა რომ თავის დროზე საბჭოთა კავშირის პირობებში საქართველოს და სომხებს გამონაკლისის სახით ჰქონდათ საკუთარი ოფიციალური ენა, ქართული და შესაბამისად სომხური, მაგრამ ერთხელაც მოსკოვიდან წამოსულ ინიციატივამ ასეთი სტატუსი საფრთხის ქვეშ დააყენა. ისეთ ტოტალიტარულ სახელმწიფოშიც კი როგორიც საბჭოთა კავშირია ასეთ ინიციატივას ქართულ საზოგადოებაში პროტესტით შეხვდნენ, პროტესტი იმდენად მძლავრი აღმოჩნდა რომ მოსკოვი ვერაფერს გახდა და ქართულ იფიციალურ ენად დატოვა.

დღეს მეორე სახელმწიფო ენის ქონას (მითუმეტეს ინგლისურის) საქართველოს მოსახლეობას არავინ ეძალება. რა საჭიროა? მოსახლეობის გარკვეული ნაწილი (მცირე მაგრამ მაინც) ხომ თავადაა მზად მიიღოს ასეთი აბსურდი საქმე საქმეზე რომ მიდგეს.

ძალიან მეეჭვება ასეთების რიგებში ისეთი ადამიანები იყვნენ რომლებსაც ა.შ.შ – ში ან ევროპაში ცხოვრების ჰქონდეთ გამოცდილება მიღებული, იმ მარტივი მიზეზის გამო რომ ასეთი გამოცდილების არსებობის შემთხვევაში ეცოდინებოდათ რომ დემოკრატიულ სახელმწიფოებში ძალიან დიდი მნიშვნელობა იდენტობას ენიჭება, სადაც იდენტობა არა მარგინალიზაციად, არამედ პიროვნების ან ადამიანების ჯგუფის საინტერესო ფენომენად აღიქმება.

მარტივად რომ ვთქვათ უცხოელს არა შენი ცუდად გადამღერებული ინგლისური სიმღერა, არამედ შენი თავისებურება აინტერესებს.

გამოკითხვა იქეთ იყოს და მოდით ზოგიერთი ქართველი პირწიგნაკის (ზოგადად საზოგადოების, თუმცა ფეისბუქზე ეს უკეთ ჩანს) მომხმარებლის ლექსიკას გადავხედოთ.

იყო დრო და საქართველოში მოდურად ითვლებოდა რუსულად ლაპარაკი, უფრო სწორედ არა ზოგადად რუსულად მეტყველება, აზრის რუსულად დაწყება, გაგრძელება და დასრულება, არამედ რუსული სიტყვების ჩასმა ქართულ კონტექსტში, ანუ ჰიბრიდული აზრთა წყობა.  ასეთი ტენდენცია მარტო საქართველოსთვის როდი იყო დამახასიათებელი, მსგავსი შემთხვევები გვხდება მაგალითად ისეთ პოსტ კოლონიურ ქვეყნებში როგორიც ინდოეთი და ნიგერიაა.

ინდოელი ან ნიგერიელი საუბრისას ხშირად იყენებს ინგლისურ სიტყვებს, რაც მის განათლებულობაზე (?) და პრივილიგირებულ (?) მდგომარეობაზე მიუნიშნებს.

თუ რუსულის შემთხვევაში ყველაფერი გასაგებია, ინგლისური ენის ქართულ კონტექსტში ხმარება განსხვავებულ, საინტერესო ფენომენად შეიძლება ჩავთვალოთ, იმ მარტივი მიზეზის გამო რომ ჩვენ არასდროს ვყოფილვართ ბრიტანეთის ან ა.შ.შ.-ს კოლონია. ამ შემთხვევაში ინგლისური ენის ექსპანსია ნებაყოფლობითია, გარკვეულწილად ნებაყოფლობითი ლინგვისტური მონობაა.

ფბ-ს მომხმარებლებში გამოირჩევა რამდენიმე ტენდენცია,

ა) ქართულში რუსული სიტყვების “შემრევები,” ასეთებს ძირითადად უფროსი თაობის წარმომადგენლებში უნდა ვპოულობდეთ, რომლებიც ჯერ კიდევ 30 წლისწინანდელი მდგომარეობიდან არ გამოსულან და “სვეცკად” იყენებენ რუსულ სიტყვებს, ასევე გვხვდებიან ახალგაზრდები, რომლებიც სავარაუდოდ “ტრადიციულ,” ინტელიგენტურ ოჯახებში არიან აღზრდილები და ასე ლაპარაკს ბავშვობიდან არიან შეჩვეულები.

ბ) ახალგაზრდები რომლებიც დაიბადნენ ან გვიანდელ საბჭოთ კავშირში ან სულაც მის დაშლის შემდეგ, ასეთები უფრო ინგლისურს ანიჭებენ უპირატესობას, საინტერესოა რომ ამ და პირველ ჯგუფს შორის განსხვავება მხოლოდ ენის პრიორიტეტშია, ანუ შინაარსობრივად იგივე მენტალიტეტის მატარებლებს წარმოადგენენ, განსხვავდებიან მხოლოდ ფორმით. ასევე საინტერესოა რომ რამე წინადადების დაწერისას ძირითადად იყენებენ ქართულს, მაგრამ რამდენიმე სიტყვას (ან ფრაზას) ინგლისურად მიაყოლებენ, ჩემი აზრით განსხვავება პირველ ჯგუფთან ჩემი მოკრძალებული აზრით ისაა რომ ესენი უბრალოდ ინგლისურს ვერ ფლობენ წესიერად და მთელ წინადადებას ვერ შლიან ნორმალურად.

გ) ეს ყველაზე საინტერესო ჯგუფია, ასეთ კატეგორიაში 30-40 წლის ადამიანები გვხვდებიან, ანუ ისეთები რომლებიც ჯერ კიდევ ძველ, საბჭოურ ეპოქად მოესწრნენ  მაგრამ ახალ “ყაიდაზე” ყრმობაში მოუწიათ გადასვლა. ეს აბსოლუტური ჰიბრიდია, რადგანაც ესენი ორივე ენის სიტყვებს იყენებენ, ზოგიერთ შემთხვევაში ერთ წინადადებაშიც კი. გამოდის რომ სახეზე გვაქვს ადამიანის გასამაგება, რომელიც ერთდროულად იყენებს 3 აბსოლუტურად განსხვავებული კულტურული ტრადიციების მატარებელ ენას!

ქართველმა ერმა საკუთარი იდენტობა საუკუნეების წინ შექმნა, შექმნა უნიკალური დამწერლობა რომელსაც მსოფლიო დამწერლობებში ღირსეული ადგილი უკავია,  თავისთავად ეს განძია, განძი რომელიც დღემდე შევინარჩუნეთ, მაგრამ საუკუნეების განმავლობაში განძის გარდა მენტალიტეტი გამოგყვა, მენტალიტეტი რომელიც როგორც ჩანს თავიდან ჩვენს იდენტობას არ წარმოადგენდა, მაგრამ შევიძინეთ ურიცხვი შემოსევების და დაპყრობების დროს და თუ დღეს მოდურია იმაზე საუბარი რომ ჩვენ საბჭოური მენტალობიდან ვერ გამოვედით ალბათ აუცილებელია დაეჭვება და კითხვის დასმა, “ვიყავით კი საბჭოთა კავშირამდე მენტალურად თავისუფლები და ამ “ტრადიციას” უფრო გრძელი ფესვები ხომ არ გააჩნია?

პირველად იყო სიტყვა და სიტყვა იყო… ვინ არიან ქართველი მწერლები?

მაშინ როდესაც ინგლისური ენის ლექსიკონები ყოველდღიურად ახალი
სიტყვებით ივსება, ხოლო შეგნებული სამყაროს მწერლები ერთმანეთს ენის ცოდნაში თუ ფანტაზიის უკიდეგანოობაში ეჯიბრებიან, ზაზა ბურჭულაძე ბანალური და მოძველებული ეპატაჟის ხერხებით ცდილობს ქუთაისის მოსახლეობის “აგდებას.”

ყველაზე ცუდი კი ისაა რომ ესენიც “ვარდებიან” და აღშფოთებულები “გარყვნილ” მწერალს განიხილავენ.

ქვეყანაში სადაც 40 წლით დაგვიანებული მასალის დაკოპირებით გადიან ფონს , მსგავსი საღამოების ახალ ამბებში (თუნდაც სოციალურ მედიაში) მოხვედრის არ უნდა გვიკვირდეს, იმ მარტივი მიზეზის გამო რომ საქართველოში დრო “გაჩერდა” და ახალი არ აფერი ხდება.

თუმცა, გაჩერებული თუ დაკარგული დროის თემაზე აქ საუბარს არ ვაპირებ, ამის ნაცვლად სჯობია “თანამედროვე” ქართველი მწერლის რამდენიმე სახე თუ ტიპი განვიხილოთ.

მამა – პაპური ტრადიციების გამგრძელებლები

ესენი ძირითადად უფროსი, “კომუნიზმში” დაბადებული თაობის
წარმომადგენლები არიან, რომლებიც ყველაფერ ქართულს სათუთად ეპყრობიან და გარე (დასავლური) ჩარევისგან იცავენ.

გულწრფელად სწამთ რომ ქართული ლიტერატურა კონსტანტინე გამსახურდიასთან ერთად მოკვდა, ერი გაირყვნა და აღარაფერი გვეშველება.

წარსულში სახელოვანი და წარმატებული მწერლებისგან განსხვავებით ამ ჯგუფის უმრავლესობამ აქტუალობა ვერ შეინარჩუნა, იმ მარტივი მიზეზით რომ დროს ფეხი ვერ აუწყო და სიახლეების ძებნის მაგივრად ქართველი კლასიკოსების პირდაპირი კოპირება გადაწყვიტა.

ზომიერი თაობის მწერლები

ესენი 90-იანების დასაწყისში, ქართული დამოუკიდებლობის ფეხდაფეხ აღმოცენდნენ.  ამ პერიოდმა მათ პატრიოტული გრძნობები გაუღვივა, თუმცა ჟამთა ცვლამ ფუნდამენტალიზმობამდე გრძნობები ვერ დაიყვანა და ისინიც “მამა პაპური” თაობისგან რიგ საკითხებში განსხვავდებიან.

თუმცა, ზომიერების გამო  “მამა-პაპური” თაობისგან სიმპატიითაც კი სარგებლობენ, მიუხედავად იმისა რომ ზოგიერთი მათგანი ხანდახან ქართულ “სიწმინდეებს” ეხება და გვახსენებს რომ ესა თუ ის ისტორიული პიროვნებაც ადამიანი იყო და ხანდახან ტუალეტშიც კი დადიოდა.

ხშირად ჩნდებიან ტელევიზორში, ხანდახან გვახსენებენ რუსულ ინტერვენციას და ქართული ტერიტორიული მთლიანობის აუცილებლობას.

“მესამე არს კარგი ლექსი სანადიმოდ, სამღერელად,
სააშიკოდ, სალაღობოდ, ამხანაგთა სათრეველად…”

ამათი მწერლებად მოხსენიება უხერხულიც კია, მწერლობა მათვის უფრო “ჰობის” წარმოადგენს. ის ფაქტი რომ ხანდახან მათი ნამუშევრები ამ პოსტში სხვა კატეგორიის წარმომადნლების ნამუშევრებს არ ჩამოუვარდება რა თქმა უნდა არა მათ ნიჭზე არამედ “ჩამოყალიბებული მწერლების” რეგრესზე მიუთითებს.

მათ შორის გვხდებიან ბიზნესმენები, მენეჯერები, უფროსები და ა.შ. ხშირად წერენ ლექსებს და სუფრაზე ახლო წრეს უზიარებენ, ამიტომაც მათ ყოველთვის საუკეთესო კრიტიკა ხვდება.

როგორც წესი აქვეყნებენ ერთ წიგნს და ამაზე ჩერდებიან, თუმცა გამონაკლისს შემთხვევაში სიცოცხლის მიწურულს ერთ ავტობიოგრაფიასაც გვჩუქნიან ხოლმე, რომ ჩვენ, უბრალო მომკვდავებმა მათგან ვისწავლოთ.

ამორალური მორალისტები

ჭარბობენ ახალგაზრდა თაობაში. იყენებენ მძიმე ირონიას ძველი თაობის მწერლების დასაცინად. ხშირად მათი დაცინვის ობიექტი თანამედროვე “მამა-პაპებს” სცდება და აღიარებულ კლასიკოსებსაც ეხება.

პოპ კულტურის პირმშო.  აგრძელებენ “სწრაფი კვების” ტრადიციებს და “სწრაფ” ლიტერატურას გვთავაზობენ.

წერენ მარტივად გასაგებ ენაზე და “გვაკვირვებენ” არანორმატიული ლექსიკის ცოდნით.  უყვართ დასავლეთი, მაგრამ დასავლეთს ყველაზე ნაკლები 40 წლით ჩამორჩნენ. კითხულობენ ბიტნიკებს, თანამედროვე ფრანგ მწერლებს, იშვიათად კლასიკას.

წარმოადგენენ თანამედროვე ფრანგი “მეტ ნაკლებად ქულ ბოტანიკოსის” ექვივალენტს, პატარა განსხვავებით, იწოდებიან მწერლებად და სარგებლობენ პოპულარობით ეპატაჟის ხარჯზე.


ჩვენი ენა ქართული ანუ რანი ვართ ჯოუ? ნაწილი II

გადავწყვიტე ქართულ ენაში “ქექვის” გაგრძელება და მორიგი მარგალიტების
აღმოჩენა.  პირველი ნაწილის ნახვა შეგიძლიათ ამ ბმულზე.

“ჩაფახება” – ზმნა, სინონიმურად ახლოს არის “დაჩმორებასთან”, თუმცა არსებობს განსხვავებიც, გააჩნია რა კონტექსტშია ნახმარი.  მაგალითად ფიზიკური შეხლა შემოხლის დროს ერთი მხარის მიერ აშკარად დამარცხებასთან ერთად შეიძლება “დაჩმორებას” ჰქონდეს ადგილი, ამას შეიძლება მოჰყვეს კომენტარი “მაგარი დააჩმორა.” რაც იმას გულისხმობს რომ დაჩმორებული ფსიქოლოგიური ტრავმისგან შეიძლება ვეღარ განთავისუფლდეს.  ჩაფახების შემთხვევაში დაჩმორების მომენტი შეიძლება დადგეს შეიძლება არა. ამრიგად, სიტყვის გამართული ხმარება მოითხოვს ქართული ენის კარგად ცოდნას.

“ჯიგარი” – სიტყვის პირვანდელი მნიშვნელობა ნაწლავებს უნდა აღნიშნავდეს, მაგრამ ქართული ენის განვითარების ამ ეტაპზე ამას ძირითადად ვინმეს დადებითად შეფასებისას იყენებენ. მაგალითად, “ძალიან დამეხმარა, მაგარი ჯიგარია.” ონლაინ ლექსიკონი translate.ge ამ სიტყვას ინგლისურად გადატანით მნიშვნელობით love (ეს სიტყვა შეიძლება უახლოეს მომავალში ასევე ქართული გახდეს) თარგმნის, ანუ სიყვარული. ძირითადად ამ სიტყვას ახალი მნიშვნელობით ხმარობენ, პირვანდელი მნიშვნელობით ხმარება გოიმობაზე (იხ. განმარტება) უნდა მიუთითებდეს.

“ცუგრუმელა” – თითქმის “ეკაიფე ჯო დასენივით” (იხ. განმარტება) აუხსნელი ფენომენია. ძირითადად, მოფერებითი მიმართვა საყვარელი ადამიანის მიმართ, თუმცა მკვეთრად განსაზღვრული ჩარჩოები ამ შემთხვევაში არ არსებობს. ცუგრუმელა შეიძლება სიმღერას, ცხოველს და ბავშვსაც ეწოდოს.

“ბანძი” – სიტყვის ეტიმოლოგია გაურკვეველია. მნიშვნელობა მიახლოვებულია “გოიმურთან,” თუმცა მაინც განსხვავებული მნიშვნელობისაა. ბანძის ექვივალენტი თანამედროვე ქართულში “სოფლელში” უნდა ვეძებოთ უფრო, თუმცა აქაც შეიძლება განსხვავებების პოვნა. ბანძი მიმართულია ძირითადად უგემოვნო ხალხის მიმართ, რომელმაც არ იციან როგორ ჩაიცვან, რა ფილმებს უყურონ და მუსიკას მოუსმინ. ფრაზეოლოგია: “მაგარი ბანძი ტიპია.”

“დავიშალეთ ბიტლებივით” – მეტაფორა რომელიც ანალოგიას ქმნის ლეგენდარულ ბრიტანულ ჯგუფ “The Beatles” – ის 1970 წელს დაშლასთან. არასწორი ფორმაა: “დავიშალეთ ბიტზლივით.” მაგალითად, “მაგარი უპონტობაა ბიჭებო, დავიშალეთ ბიტლებივით?” ფრაზასთან მიმართებაში არსებობს კრიტიკული შენიშვნაც (ფლოიდების, როლინგების, ზეპელინების, ფარფლების და სხვა ჯგუფების თაყვანისმცემლებისგან): “რა ბიტლების მერე არცერთი ჯგუფი არ დაშლილა?”

“სად გავიცინოთ?” – ირონიული კითხვა რომელიც ამცირებს “ხუმარას” და ზოგიერთ შემთხვევაში მოუწოდებს ნორმალური ანეკდოტები ან ხუმრობები მოყვეს. ენამოსწრებული “ხუმარა” ხშირ შემთხვევაში იმავე ირონიული ტონით პასუხობს: “იღლიაში.” ძირითადი გავრცელების არეალი ბანძი (იხ. განმარტება) და გოიმი (იხ. განმარტება) საზოგადოებაა.

“მაგის ჩიტი ვარ?” – ჩიტში ამ შემთხვევაში მფრინავი ორგანიზმი არ უნდა ვიგულისხმოთ. ჩიტი ამ შემთხვევაში გულისხმობს გაუთვითცნობიერებელ, მეამიტ და მიუხვედრელ ადამიანს. აღნიშნული გამონათქვამს ძირითადად გამოიყენებენ არა ჩიტი ადამიანები და გულისხმობენ იმას რომ შემოთავაზებულ სენტენციაზე არ წამოეგებებიან. თუმცა არსებობს შემთხვევები რომელიც გამონათქვამი შეიძლება იმ ჩიტის მიერ იყოს ნახმარი, რომელსაც ჩიტი არ ჰგონია თავი, მაგრამ მაინც ჩიტია.

ჩვენი ენა, ქართული, ანუ რანი ვართ ჯოუ?

თუ ვიტყვი რომ ენა ამა თუ იმ ერის, ეთნოსის თუ საზოგადოების მენტალიტეტზე მეტყველებს და მასზე ბევრი რამის მოთხრობა შეუძლია, ალბათ არავის გაგაკვირვებთ. ამის მიუხედავად ქართულ ენაში არსებობს სიტყვები, ფრაზები, ან თუნდაც ანდაზები რომლებიც ბავშვობიდან მესმის და დღემდე საინტერესოდ მეჩვენება. ზოგიერთი მათგანი ხომ აუხსნელი ფენომენია. ამ თემაზე პოსტის დაწერას დიდი ხნის წინ ვფიქრობდი, სავარაუდოდ მაშინ მის დაწერაზე სხვა სიტყვებმა შთამაგონეს, ამ პოსტში წარმოდგენილი მაგალითები კი დღეს საღამოს სპონტანურად გახსენებულ სიტყვებს და ფრაზებს წარმოადგენენ. მოკლედ, ეს სია ასე გამოიყურება.

“გოიმი” – არსებითი სახელი, აქედანვე ნაწარმოებია ზედსართავი სახელი “გოიმური.” გეცოდინებათ, “გოიმი” ებრაული წარმოშობისაა და “არა ებრაელს ნიშნავს.” ამის მიუხედავად ქართული საზოგადოება ამ ტერმინს ისე ხშირად ხმარობს რომ  ყველაზე მორწმუნე რაბინსაც კი შეშურდებოდა. ქართულ ენაში ეს სიტყვა “იაფფასიანის,” “ცუდი ხარისხის მქონეს,” “უგემოვნოს”გამოსახატავად გამოიყენება. სიტყვამ საინტერესო ტრანსფორმაცია განიცადა. საინტერესოა ასევე ის რომ არსებობს ტენდენციები რომლის თანახმადაც სიტყვა “გოიმურის” ხშირი ხმარება ასევე გოიმობას აღნიშნავს. სიტყვის არსებობა ქართულ ენაში ისტორიულად საქართველოში ებრაელთა დიდ რაოდენობაზე უნდა მიუთითებდეს.

“ჭრელო პეპელა ნურც გაფრინდები ნურც მოფრინდები” – ხშირად ფრაზად გამოყენებული, სიმღერის ტექსტი, რომელიც ბავშვობიდანვე საგონებელში მაგდებდა და გაურკვევლობაში მტოვებდა. ერთის მხრივ გასაგებია ავტორის გონებამახვილური სარკაზმი, მაგრამ მეორეს მხრივ ამ საცოდავ პეპელას რას ერჩის, რატომ აგდებს ევკლიდესეურ პარადოქსში? ან იქნებ მისი ავტორი ნევროზის სინდრომის მქონე მოქალაქე იყო რომელიც გადაწყვეტილებას ვერ იღებდა ა ლა ჰამლეტი?

“იძლევა?” – სხვა ტრადიციულ მნიშვნელობებთან ერთად წარმოადგენს ქართველ მამრის კითხვას საპირპირო სქესის მიმართულებით, რომელიც ცდილობს საკუთარი შანსების შეფასებას შესაძლო სქესობრივი აქტის განხორციელების მხრივ, რომელიც ასეთს ვალდებულებას არ აკისრებს. არსებობს სახეშეცვლილი ფორმაც, “ქალიშვილია?” თუ ქალიშვილი არაა, ამას შეიძლება მოყვეს დამატებითი კომენტარი, რომელიც ასევე საინტერესო ფრაზეოლოგიას უნდა მივაკუთვნოთ: “შიოტჩიკი ხომ არ უყენია?” კითხვით ფორმასთან ერთად არსებობს მტკიცებითი “კი, იძლევა” და “არა, ქალიშვილია შე ჩემა.”

“გველსა ხვრელით ამოიყვანს ენა ტკბილად მოუბარი” – აფორიზმი ვეფხისტყაოსნიდან, რომელმაც როგორც ჩანს სადავო კითხვას “აზია ვართ თუ ევროპა” ჯერ კიდევ 8 საუკუნის წინ გასცა პასუხი, რამეთუ აღმოსავლეთი მაშინ ყოველ შემთხვევაში დიპლომატიას და ენას ბევრად უკეთ ხმარობდა ვიდრე დასავლეთი. ასევე უნდა მიუნიშნებდეს ქართული მენტალიტეტის არაერთგვაროვნებაზე, ვამბობთ ერთს, ვფიქრობთ მეორეს, ვაკეთებთ მესამეს, გვინდა მეოთხე. მე მაპატიეთ.

“მე რა, ზანგი ვარ?” – ეს ფრაზა სულ რამოდენიმე თვის წინ კვლავ აქტუალური საქართველოს პრეზიდენტმა გახადა, ოღონდ ამჯერად მას მრავალწლიანი გამოცდილებისგან განსხვავებით საზოგადოების გარკვეული ნაწილისგან (როგორც ჩანს “ევროპელები ვართ თუ აზიელები კვლავ აქტუალური რჩება)სხვაგვარი კომენტარი მოჰყვა. პრეზიდენტის ოპონენტებმა ის რასისტობაში დაადანაშაულეს, მომხრეებმა კიდევ ფრაზის პირვანდელი მნიშვნელობა მოიხმარეს და განაცხადეს რომ მას ეს ფრაზა პირვანდელი მნიშვნელობით უთქვამს. რაში მდგომარეობს პირვანდელი მნიშვნელობის ეტიმოლოგია ჩემთვის პირადად საიდუმლოა.  არსებობს სახეშცლილი ფორმაც: “მე რა, წითელი კოჭი ვარ?”

“ეკაიფე ჯო დასენს” – ფრაზა რომელიც “დამცინავს” მოუწოდებს გაჩერდეს და გონს მოეგოს, საზოგადოებისთვისაც და ალბათ აწ გარდაცვლილი ჯო დასენისთვის ამ ფრაზის ლოგიკა სამუდამო საიდუმლოთ დარჩება. არსებობს “ეკაიფე ჯო დასენის” და “ბერმუდის სამკუთხედის” მისტერია, არსებობს კიდევ სხვა მისტერიები, მაგრამ გაცილებით ნაკლები მნიშვნელობის ვიდრე ეს ორი.

“იარაღი” – თითქოს რა უნდა იყოს უცნაური ამ სიტყვაში, ჩვეულებრივი სიტყვაა რომელიც სხვა არაფერზე თუ არა იარაღზე მიუნიშნებს. არსებობს ცეცხლსასროლი, ცივი და სამუშაო იარაღი. თუმცა, სიტყვის ეტიმოლოგიას თუ ჩავეძიებით საინტერესო ფსიქოლოგიურ დეტალებს აღმოვაჩენთ. ლოგიკურია დავასკნათ რომ ეს სიტყვა ჩვენთან თურქული ენიდან შემოვიდა, ასევე ლოგიკურია დავასკვნათ რომ ის თურკ სელჩუკების შემოსევების დროს გახდა ქართული ლექსიკის ნაწილი. თუმცა, პრობლემა იმაში მდგომარეობს რომ ეს სიტყვა თურქულად ნიშნავს “ასოს” ანუ “პენისს.” სიტყვის ტრანსფორმაციის ლოგიკა აშკარად სახეზეა.